Locatie: café De Sigaar. Voorbereidingen in café De Sigaar. Overleg met de regie.

Locatie: café De Sigaar. Voorbereidingen in café De Sigaar. Overleg met de regie.

Take 1. Henk: “Vroeger werkte ik bij de regionale editie van Het Vrije Volk al kunstrecensent. En dat kwam, omdat Hendrik de Vries vond, dat hij alleen nog maar generatiegenoten …

Take 1. Henk: “Vroeger werkte ik bij de regionale editie van Het Vrije Volk al kunstrecensent. En dat kwam, omdat Hendrik de Vries vond, dat hij alleen nog maar generatiegenoten kon bespreken. Maar daar waren er nog maar zo weinig van dat ik die andere generaties moest bespreken. En daardoor leerde ik veel kunstenaars kennen en mijn baas bij Het Vrije Volk was Kees Wiese. En Kees was weer getrouwd met Olga.”

“En Olga Wiese was de kunstenaar die je in elk interessant café in Groningen tegenkwam. En de eigenaar van al die interessante café’s, die zit nou toevallig hier bij mij: Koos …

“En Olga Wiese was de kunstenaar die je in elk interessant café in Groningen tegenkwam. En de eigenaar van al die interessante café’s, die zit nou toevallig hier bij mij: Koos Huizinga en nog interessanter is dat dit het allerlaatste café is waar hij verantwoordelijk voor is en dat je daar – je gelooft het niet – ook weer Olga Wiese tegenkomt.”

Henk en Koos praten nog wat na met de regie.

Henk en Koos praten nog wat na met de regie.

Zeppelin. De Sigaar aan het plafond.

Zeppelin. De Sigaar aan het plafond.

Verschillende takes van barpersoneel.

Verschillende takes van barpersoneel.

Verschillende takes van wandschildering olga Wiese.

Verschillende takes van wandschildering olga Wiese.

Verschillende takes van zeppelin De Sigaar en wandschildering.

Verschillende takes van zeppelin De Sigaar en wandschildering.

Locatie: Huis Job Hansen aan de Grachtstraat. Grachtstraat. Voormalig huis van Job Hansen. Voorbereiding.

Locatie: Huis Job Hansen aan de Grachtstraat. Grachtstraat. Voormalig huis van Job Hansen. Voorbereiding.

Henk van Os zit op een bankje voor het raam van het huis. Tilt naar boven en terug.

Henk van Os zit op een bankje voor het raam van het huis. Tilt naar boven en terug.

Aantal takes straat en pand.

Aantal takes straat en pand.

Pan van omgeving naar Henk op bank en pand. Aantal takes.

Pan van omgeving naar Henk op bank en pand. Aantal takes.

Pan naar Henk.

Pan naar Henk.

Take 1. Henk: “Nu zijn we op de laatste heilige plek van mijn pelgrimage. Grachtstraat 42. Bij het Noorderplantsoen. Hier is de plek waar Job Hansen woonde. En dat was voor die k…

Take 1. Henk: “Nu zijn we op de laatste heilige plek van mijn pelgrimage. Grachtstraat 42. Bij het Noorderplantsoen. Hier is de plek waar Job Hansen woonde. En dat was voor die kunstenaars van die nieuwe generatie een essentiële persoon. Een soort held. Dat was niet alleen zijn werk. Zijn werk was volstrekt uniek en heel onafhankelijk en dat was ook heel erg belangrijk, maar het was ook vooral zijn persoon. Hij woonde hier in dit piepkleine huisje, daarboven is zijn atelier.”

“Het was een genie, die bijna nooit de deur uitkwam, zoals zijn kunstbroeder Jannes de Vries het zei. En af en toe dan ging hij op zijn fiets en dan ging hij zijn dochter bezoeken…

“Het was een genie, die bijna nooit de deur uitkwam, zoals zijn kunstbroeder Jannes de Vries het zei. En af en toe dan ging hij op zijn fiets en dan ging hij zijn dochter bezoeken in Helpman, of hij ging naar Stitswerd en hij had zo’n fiets waar hij kaarsrecht opzat en ik heb nog nooit in mijn leven iemand zo langzaam zien fietsen als Job Hansen. Hij had een volkomen eigen introvert tempo.”

“Een gesprek met Job Hansen was ook nauwelijks een gesprek. Dat was een bij elkaar zitten met hele lange stiltes, waarin af en toe iets werd gezegd. En hij was in elk opzicht zich…

“Een gesprek met Job Hansen was ook nauwelijks een gesprek. Dat was een bij elkaar zitten met hele lange stiltes, waarin af en toe iets werd gezegd. En hij was in elk opzicht zichzelf.”

“Tot vermoeiens toe, zou je bijna zeggen. Hij koos voor Werkman, hij was de eerste en lange tijd de enige die iets van Werkman kocht. Hij zorgde voor de nalatenschap, hij was een …

“Tot vermoeiens toe, zou je bijna zeggen. Hij koos voor Werkman, hij was de eerste en lange tijd de enige die iets van Werkman kocht. Hij zorgde voor de nalatenschap, hij was een icoon. Voor die Groninger kunstenaars en voor mij.”

“En dat kwam omdat eigenlijk al die kunstenaars nastreefden om in hun werk zichzelf te zijn. En dat is ook in bijna al die gevallen gelukt. Hier en daar invloeden of wat dan ook, …

“En dat kwam omdat eigenlijk al die kunstenaars nastreefden om in hun werk zichzelf te zijn. En dat is ook in bijna al die gevallen gelukt. Hier en daar invloeden of wat dan ook, maar er was geen, laten we zeggen, er was geen richting, er was geen mainstream, er was geen expressionisme, dadaďsme, constructivisme, al die –ismes, waarin je zelfs in de Ploeg in de jaren twintig nog mensen in kon onderbrengen. Dit waren kunstenaars, die zich niet wilden laten onderbrengen.”

“Zij waren hun werk. En als er nou iets is, dat die kunst van die tijd je beter doet begrijpen, dan is het die verering van Job Hansen als een onafhankelijk mens en een onafhankel…

“Zij waren hun werk. En als er nou iets is, dat die kunst van die tijd je beter doet begrijpen, dan is het die verering van Job Hansen als een onafhankelijk mens en een onafhankelijk kunstenaar. Daarin herkenden zij zichzelf of zagen zij degene, die ze eigenlijk wilden zijn.”

Pan van Henk naar plantsoen.

Pan van Henk naar plantsoen.

Affiche van Job Hansen voor raam.

Affiche van Job Hansen voor raam.

Huisnummer 42.

Huisnummer 42.

Het pand met straatnaam Grachtstraat.

Het pand met straatnaam Grachtstraat.

Nummer 42.

Nummer 42.

Lopende eend op straat. Loopt naar walkant.

Lopende eend op straat. Loopt naar walkant.

Microfoon. Voorbereiding.

Microfoon. Voorbereiding.

Aantal geluidstakes met de zin: “Hier bij het Noorderplantsoen” van Henk.

Aantal geluidstakes met de zin: “Hier bij het Noorderplantsoen” van Henk.

Zwemmende eendjes. Aantal takes.

Zwemmende eendjes. Aantal takes.

Locatie: achter de Allersmaborg. Take 1. Voorbereiding.

Locatie: achter de Allersmaborg. Take 1. Voorbereiding.

“Voor mijn jeugd met kunst in Groningen was verreweg de belangrijkste persoon Jos de Gruyter, die directeur van het Groninger Museum was van 1965 tot negentiendrie… pardon.” (He…

“Voor mijn jeugd met kunst in Groningen was verreweg de belangrijkste persoon Jos de Gruyter, die directeur van het Groninger Museum was van 1965 tot negentiendrie… pardon.” (Henk vergist zich).

Take 2. “Voor mijn omgang met kunst in de tijd van Jong in Groningen was Jos de Gruyter verreweg de belangrijkste persoon. Hij was directeur van het Groninger Museum van 1955 tot…

Take 2. “Voor mijn omgang met kunst in de tijd van Jong in Groningen was Jos de Gruyter verreweg de belangrijkste persoon. Hij was directeur van het Groninger Museum van 1955 tot 1963 en toen mijn ouders duidelijk werd dat moderne kunst voor mij iets heel belangrijks was, toen bedachten ze dat ze de directeur van het museum zouden vragen of die mij misschien een enkele moderne kunstles zou kunnen geven, want anders dan werd het toch maar gerommel, dachten ze. En zo kwam ik bij een hele stille, ingetogen meneer...”

“… die kleine sigaartjes rookte en heel erg voor zich uit leek te leven, zo heel stil en dat was voor mij als jongen betrekkelijk zenuwslopend, want ik was nogal van spraakzaam, …

“… die kleine sigaartjes rookte en heel erg voor zich uit leek te leven, zo heel stil en dat was voor mij als jongen betrekkelijk zenuwslopend, want ik was nogal van spraakzaam, dus iedere keer dacht ik dat ik stiltes moest vullen. Maar geleidelijk aan leerde ik dat dat bij Jos de Gruyter niet de bedoeling was. Je moest gewoon wachten tot hij de stiltes vulde met vrij korte vragen of zinnen of opmerkingen.”

“En dat gaf een hele bijzondere, ja, hele bijzondere kleur aan onze relatie, want die dingen die hij tegen mij gezegd heeft, die zal ik daardoor ook niet gauw meer vergeten.”…

“En dat gaf een hele bijzondere, ja, hele bijzondere kleur aan onze relatie, want die dingen die hij tegen mij gezegd heeft, die zal ik daardoor ook niet gauw meer vergeten.”

“Ik weet nog dat hij had voor het Groninger Museum een schilderij van Herman Kruyder aangekocht. En dat was een muur en achter die muur was niks en voor die muur was ook weinig. E…

“Ik weet nog dat hij had voor het Groninger Museum een schilderij van Herman Kruyder aangekocht. En dat was een muur en achter die muur was niks en voor die muur was ook weinig. En die muur, dat was het laatste schilderij van deze heel erg getroubleerde, maar prachtige kunstenaar.”

“En we keken samen naar het schilderij, hij liet dat zien, en hij zei alleen: Kijk, Van Os, dit is het einde… En er was ook niet meer te zeggen, want daar ging dat schilderij ove…

“En we keken samen naar het schilderij, hij liet dat zien, en hij zei alleen: Kijk, Van Os, dit is het einde… En er was ook niet meer te zeggen, want daar ging dat schilderij over. Maar daardoor vergeet ik dat schilderij niet. Door die paar woorden, die hij zei. En zo gingen we langs aankopen van hem, want wat hij deed in dat museum, dat was in die tijd ongehoord. Hij verzamelde moderne kunst”.

“Hij kocht Nanninga, hij kocht Ouborg, hij kocht Paula Modersohn-Becker, hij kocht Kirchner, hij dacht aan de Ploeg, hij dacht ook aan de kunstenaars van mijn generatie. En dat wa…

“Hij kocht Nanninga, hij kocht Ouborg, hij kocht Paula Modersohn-Becker, hij kocht Kirchner, hij dacht aan de Ploeg, hij dacht ook aan de kunstenaars van mijn generatie. En dat was wel het allerbijzonderste. Want daar had eigenlijk helemaal niemand in het officiële kunstleven een boodschap aan. Die Ploegleden, die begonnen net door te komen, en ook experimenteerden de Ploegleden, zoals Wobbe Alkema, maar de jonge kunstenaars, die waren letterlijk nergens”.

“En een van zijn belangrijkste tentoonstellingen, dat was een tentoonstelling van de collectie moderne kunst uit het Van Abbemuseum in Groningen. En in dat Groninger Museum hingen…

“En een van zijn belangrijkste tentoonstellingen, dat was een tentoonstelling van de collectie moderne kunst uit het Van Abbemuseum in Groningen. En in dat Groninger Museum hingen toen de grote schilders van wat wij als avant-garde zagen. Manessier, Pissière, Poliakoff, al die schilders van de Ecôle de Paris. Dat was een ervaring. En ik weet nog, dat al die Groninger kunstenaars daar rond liepen”.

“Van de Ploeg liepen daar vooral degenen die de geestelijke energie hadden om te blijven experimenteren. Jan van der Zee, Jan Jordens, en Wobbe Alkema. En zie: enige tijd later za…

“Van de Ploeg liepen daar vooral degenen die de geestelijke energie hadden om te blijven experimenteren. Jan van der Zee, Jan Jordens, en Wobbe Alkema. En zie: enige tijd later zag je die kunstenaars van de Ecôle de Paris terug in hun werk. Bij Alkema ontdekte je een soort lichtkracht, die hij in Manessier had ontdekt. Bij Jan van der Zee zag je Benner terug, die ook op die tentoonstelling was. Bij Jordens zag je Poliakoff en zag je Appel, een merkwaardige soort combinatie van meest uiteenlopende kunstenaars”.

“En bij de jongeren, daar zag je vooral… daar vond je terug energie. Een geweldig gevoel van bevestiging. En je hebt geen idee, wat dat Groninger Museum betekende in het kunstlev…

“En bij de jongeren, daar zag je vooral… daar vond je terug energie. Een geweldig gevoel van bevestiging. En je hebt geen idee, wat dat Groninger Museum betekende in het kunstleven van Groningen. Als je daar niet alleen maar een porcelein en ouwe kunst en geschiedenis deed, maar als je daar geconfronteerd werd met kunstenaars uit je eigen tijd, dat was nog eens wat”.

“En toen kwam er een tentoonstelling, die voor Groningers van mijn generatie onvergetelijk is gebleven: 35 jaar moderne kunst in Groningen. En daar waren de kunstenaars, die Jos d…

“En toen kwam er een tentoonstelling, die voor Groningers van mijn generatie onvergetelijk is gebleven: 35 jaar moderne kunst in Groningen. En daar waren de kunstenaars, die Jos de Gruyter had uitgezocht om die moderne kunst in Groningen te representeren. En je voelt het al: de kunstenaars, die daar niet bij waren, die waren natuurlijk tierend en ziedend en van de kunstenaars, die er wel waren, had Jos heel zorgvuldig die werken uitgekozen, die hij van betekenis vond”.

“Ik zei: Jos, maar dat zei helemaal niemand, en ik ook niet, je zei: Meneer De Gruyter. En Meneer De Gruyter had met zijn stille gezag die tentoonstelling samengesteld. En dat was…

“Ik zei: Jos, maar dat zei helemaal niemand, en ik ook niet, je zei: Meneer De Gruyter. En Meneer De Gruyter had met zijn stille gezag die tentoonstelling samengesteld. En dat was een ongekend feest. Alles liep daar rond, iedereen was daar en ik als schooljongen zag met bewondering al die grote kunstenaars, die ik dan ook wel eens een enkel keertje in de Mangelgang had gezien, of hier of daar. En natuurlijk Wobbe Alkema, mijn gids in de wereld van de moderne kunst, die mij daar naar toe bracht”.

“Maar ook die jongeren, die waren enorm gestimuleerd. Ik zag daar heel vaak Martin Tissing en anderen. Maar het was voor Meneer De Gruyter niet makkelijk. Helemaal niet. Het bestu…

“Maar ook die jongeren, die waren enorm gestimuleerd. Ik zag daar heel vaak Martin Tissing en anderen. Maar het was voor Meneer De Gruyter niet makkelijk. Helemaal niet. Het bestuur maakte het hem niet makkelijk. Hij had een groepje van getrouwe supporters. De secretaris van de universiteit, de heer Kluizenaar, hoogleraar kunstgeschiedenis, Schulte Nordholt en zo nog enkelen, en die hielpen hem geweldig, maar het was te ingewikkeld”.

“De behoudende krachten kwamen tezamen en die zouden hem wel eens mores leren. En het leven werd hem zeer onaangenaam gemaakt. Het leven werd hem ook onaangenaam gemaakt, omdat-ie…

“De behoudende krachten kwamen tezamen en die zouden hem wel eens mores leren. En het leven werd hem zeer onaangenaam gemaakt. Het leven werd hem ook onaangenaam gemaakt, omdat-ie voor die jonge kunstenaars ook steun wilde bieden in een eigen groep. Hij stimuleerde de oprichting van de Groep Nu, die tot op de dag van vandaag bestaat, eigenlijk gezegd. En die Groep Nu – er waren al heel veel pogingen geweest om al die individuele kunstenaars te verenigen – maar de Groep Nu was van al die pogingen eigenlijk de meest geslaagde”.

“Maar daar zat ook Thijs Röling in en daar zat ook Henri de Wolf in. Dus er zat een scala van interessante kunstenaars van die generatie. En al die kunstenaars maakten hele eigen…

“Maar daar zat ook Thijs Röling in en daar zat ook Henri de Wolf in. Dus er zat een scala van interessante kunstenaars van die generatie. En al die kunstenaars maakten hele eigensoortig werk en er werd geen onderscheid in gemaakt, althans aanvankelijk niet. Dus dat was ook niet iets wat mensen fijn vonden. En, nou ja, je kunt je voortellen hoe het afliep: het leven werd hem dusdanig zuur gemaakt, dat hij in 1963 is vertrokken naar het Haags Gemeentemuseum, een aantal mensen in Groningen met een stevig schuldgevoel achterlatend. En dat leidde ertoe, dat men hem toch nog heeft willen eren door hem een eredoctoraat te verlenen. En dat was meer dan verdiend, zegt deze oude leerling van Meneer De Gruyter”.

Voorbereiding en aanvulling.

Voorbereiding en aanvulling.

“Het vertrek van Meneer De Gruyter liet een aantal van zijn vrienden met een schuldgevoel in Groningen achter en dat heeft er mede toe geleid dat hij een eredoctoraat aangeboden k…

“Het vertrek van Meneer De Gruyter liet een aantal van zijn vrienden met een schuldgevoel in Groningen achter en dat heeft er mede toe geleid dat hij een eredoctoraat aangeboden kreeg. En dat eredoctoraat dat was meer dan verdiend, zeker in de ogen van deze oud-leerling van degene, die voor mij een kunstgoeroe-eerste-klasse was”.

Locatie: voor de brug van de Allersmaborg te Ezinge. Take 1. “Toen ik in de Piloersemaborg verblijf hield, woonden in de Allersmaborg bij Ezinge Martin Tissing en Annie Vriezen.…

Locatie: voor de brug van de Allersmaborg te Ezinge. Take 1. “Toen ik in de Piloersemaborg verblijf hield, woonden in de Allersmaborg bij Ezinge Martin Tissing en Annie Vriezen. En Annie Vriezen was een tekstielkunstenares, een van de weinige eigenlijk, de enige die ik uit die tijd kende. Die maakte prachtige tapijten. En een groep daarvan heeft jaren lang, dertig jaar lang in de Martinikerk gehangen. Belangrijke kunstenares in die jaren. En vervolgens was het zo dat Martin hier schitterende schilderijen maakte, maar ook een belangrijke rol speelde als gastheer. Die twee mensen waren ontzettend gastvrij. Je kon altijd langs komen. Er was veel discussie en natuurlijk kwam Henri de Wolf hier. Natuurlijk kwam Edu Waskowsky hier, maar ook Thijs Röling kwam voorbij en het waren mooie tijden, waarin Martin, die veel contacten met Polen had, Annie trouwens ook, ook kunstenaars uit Polen hier naartoe uitnodigden. Tentoonstellingen maakten ze ook hier. Het was een plek, die voor mijn jeugd met de kunst in Groningen echt heel veel heeft betekend”. 

“Vliegtuig”. Voorbereidingen. Ander standpunt.

“Vliegtuig”. Voorbereidingen. Ander standpunt.

Take 2. “Toen ik verblijf hield in de Piloersemaborg in Den Ham, woonde hier in de Allersmaborg Martin Tissing met Annie Vriezen. Annie Vriezen was een belangrijke kunstenares va…

Take 2. “Toen ik verblijf hield in de Piloersemaborg in Den Ham, woonde hier in de Allersmaborg Martin Tissing met Annie Vriezen. Annie Vriezen was een belangrijke kunstenares van tekstiel, eigenlijk de enige van betekenis in de verre omstreken in die tijd. En Annie heeft onder andere prachtige tapijten gemaakt van het scheppingsverhaal voor de Martinikerk, die daar dertig jaar hebben gehangen”.

“Martin was een man met een grote gastvrijheid, Annie trouwens ook, en van alle kanten kwamen kunstenaars hier. Henri de Wolf kwam hier, Edu Waskowsky kwam hier en ook kwam hier T…

“Martin was een man met een grote gastvrijheid, Annie trouwens ook, en van alle kanten kwamen kunstenaars hier. Henri de Wolf kwam hier, Edu Waskowsky kwam hier en ook kwam hier Thijs Röling. Een grote groep van kunstenaars, die hier regelmatig kwamen, en bovendien hadden ze contacten met Poolse kunstenaars. Interessante kunstenaars, die ook weer hier tentoonstellingen maakten. Dat was echt een plek van kunst en cultuur in het Groninger land. Van betekenis voor jong in Groningen”.

Henk van Os overlegt met de tuinman.

Henk van Os overlegt met de tuinman.

Naam Allersmaborg boven brug.

Naam Allersmaborg boven brug.

Henk in gesprek met tuinman. Aantal tilts met naam Allersma boven brug.

Henk in gesprek met tuinman. Aantal tilts met naam Allersma boven brug.

Naam Allersmaborg boven brug. Tilt naar beneden. Borg in totaal.

Naam Allersmaborg boven brug. Tilt naar beneden. Borg in totaal.

Ingezoomd. Borg. Aantal takes.

Ingezoomd. Borg. Aantal takes.