Intro Ooggetuigen van de Gaswinning

Intro Ooggetuigen van de Gaswinning

Herman, om van start te gaan. Kun je me iets vertellen over jouw leven en hoe gaswinning daar een plek in heeft?

Herman, om van start te gaan. Kun je me iets vertellen over jouw leven en hoe gaswinning daar een plek in heeft?

Nou, in mijn leven is het zo dat ik ben in Hengelo Overijssel geboren.

Nou, in mijn leven is het zo dat ik ben in Hengelo Overijssel geboren.

En mijn ouders die hadden aanvankelijk daar een kolenkachel. En op een gegeven ogenblikwas het zo dat ik dacht van nou, wat is dat vies die kolen? Toen ging ik studeren in Groning…

En mijn ouders die hadden aanvankelijk daar een kolenkachel. En op een gegeven ogenblikwas het zo dat ik dacht van nou, wat is dat vies die kolen? Toen ging ik studeren in Groningen. En in die tijd was het gewoon te doen en gebruikelijk dat je gewoon ging liften. Toen hadden we ook nog niet die vierbaans autowegen. En dus ik ging toen ik in Groningen studeerde heel vaak liften van Hengelo naar Groningen en omgekeerd. En op een gegeven moment viel mij dus op dat er vooral in de buurt van Ommen ontzettend veel werkzaamheden waren.

Nou, toen ben ik nagegaan wat dat was en toen bleek dus dat men daar toen ook bezig was om gasleidingen te leggen. Nou, en als ik dan een paar weken later daar weer langskwam, war…

Nou, toen ben ik nagegaan wat dat was en toen bleek dus dat men daar toen ook bezig was om gasleidingen te leggen. Nou, en als ik dan een paar weken later daar weer langskwam, waren ze een paar kilometer verder. Echt in die tijd zo, midden jaren 60, 1965 hebben we het dan zo ongeveer.

Toen werd er in een geweldig tempo, werden er kilometers gasleidingen ondergronds aangelegd.

Toen werd er in een geweldig tempo, werden er kilometers gasleidingen ondergronds aangelegd.

En dan gingen ze, de keer erop kwam ik er langs en dan dacht ik, god ze zijn nu onder de rivier doorgevonden. Dus, nou, ik vond het wel fascinerend om gewoon mee te maken.…

En dan gingen ze, de keer erop kwam ik er langs en dan dacht ik, god ze zijn nu onder de rivier doorgevonden. Dus, nou, ik vond het wel fascinerend om gewoon mee te maken.

Dus, vandaar, ook toen de gas werd aangesloten bij mijn ouders, was dat ook een geweldige onderneming, daar weet ik ook nog wel goed.

Dus, vandaar, ook toen de gas werd aangesloten bij mijn ouders, was dat ook een geweldige onderneming, daar weet ik ook nog wel goed.

Dat, er moeten, want je had dus de hoofdtransportleidingen van de hele dikke buizen die ik alleen maar kende. En er waren er ook verdeelbuizen.…

Dat, er moeten, want je had dus de hoofdtransportleidingen van de hele dikke buizen die ik alleen maar kende. En er waren er ook verdeelbuizen.

En die werden dan steeds kleiner. Dus in de straat waar mijn auto's toen woonden, in Hengelo, daar waren vrij dunne buizen, dezelfde buizen, die nu bij nieuwe gasleidingen die her…

En die werden dan steeds kleiner. Dus in de straat waar mijn auto's toen woonden, in Hengelo, daar waren vrij dunne buizen, dezelfde buizen, die nu bij nieuwe gasleidingen die her en der aangelegd worden. Dan denk ik, hé, die ken ik van vroeger.

En, daar moest de hele wijk, lag overhoop. Want, alle straten, er moesten alle stenen eruit en werd gegraven. En dan, en toen werden daar dus de gasleiding gemaakt en vervolgens w…

En, daar moest de hele wijk, lag overhoop. Want, alle straten, er moesten alle stenen eruit en werd gegraven. En dan, en toen werden daar dus de gasleiding gemaakt en vervolgens weer naar dat woonhuis zelf. Dus, het was een geweldige operatie die er in de jaren zestig, begin jaren zeventig zo ongeveer gebeurd is in heel Nederland. Ik vond dat wel fascinerend om mee te maken. En ook om te zien hoe, als student, hé, in die paar jaar, van waar gaat het nou eigenlijk om en wat gebeurt er allemaal. En dus nog los van het feit dat toen op er dus ook de gasaansluiting bij mijn ouders was.

En toen de kolenkachel eruit ging.

En toen de kolenkachel eruit ging.

En er dus de cv werd aangelegd, wat weer een geweldige operatie was, in het hele blok waar mijn ouders woonden. Dus datgene wat dus wij als nu, als vanzelfsprekend aannemen, je ko…

En er dus de cv werd aangelegd, wat weer een geweldige operatie was, in het hele blok waar mijn ouders woonden. Dus datgene wat dus wij als nu, als vanzelfsprekend aannemen, je koopt een huis, bijvoorbeeld het huis waar ik woon, is een cv. Nou, dat was toen absoluut niet het geval. Dat is allemaal toen aangelegd. Ik vond het geweldig om dat allemaal mee te maken. En van oorsprong ben ik nogal astmatisch. Dus ik was ook heel blij dat de kolen, dat die dus eruit gingen. Ik vond het letterlijk een verademing, dat mijn ouders geen kolen meer stookten, maar dat er gas was.

Dus, nou, dat heb ik zoal meegemaakt toen, in de jaren zestig tot begin jaren zeventig.

Dus, nou, dat heb ik zoal meegemaakt toen, in de jaren zestig tot begin jaren zeventig.

Wat betekende dat voor uw ouders in de omgeving daar waar u kwam?

Wat betekende dat voor uw ouders in de omgeving daar waar u kwam?

Nou, volgens mij waren mijn ouders daar ook heel tevreden mee dat dit was. En ze konden ook niet anders, want mijn ouders wonen in een huurhuis, dus werd er gewoon besloten van, w…

Nou, volgens mij waren mijn ouders daar ook heel tevreden mee dat dit was. En ze konden ook niet anders, want mijn ouders wonen in een huurhuis, dus werd er gewoon besloten van, we gaan nu gasleidingen maken.

Dus wat dat voor mijn ouders precies betekent heeft, dat zou ik zo niet weten. Maar het was wel zo dat toen ook de verwarming, de cv, werd door het hele huis aangelegd. En daarvoo…

Dus wat dat voor mijn ouders precies betekent heeft, dat zou ik zo niet weten. Maar het was wel zo dat toen ook de verwarming, de cv, werd door het hele huis aangelegd. En daarvoor was de kolenkachel alleen maar in de woonkamer. Dus ik weet nog dat ik dan, ook toen ik nog op het gymnasium zat, op mijn slaapkamer waar ik ook huiswerk maakte, dan stonden soms de bloemen op de ramen en dan had ik een staalkachel om mijn lichaam nog een beetje warm te houden. Nou, dat was toen niet meer aan de orde. En dat vond iedereen toen geweldig fijn, dat we dus allemaal gas hadden.

Wat betekende dat in uw nieuwe woonplaats Groningen dan?

Wat betekende dat in uw nieuwe woonplaats Groningen dan?

In Groningen betekende dat dat ik, ook omdat ik dus iemand kende die bij een elektriciteitsbedrijf werkte, dat ik gewoon veel aandacht had voor de energievoorziening en van hoe da…

In Groningen betekende dat dat ik, ook omdat ik dus iemand kende die bij een elektriciteitsbedrijf werkte, dat ik gewoon veel aandacht had voor de energievoorziening en van hoe dat allemaal ging. En dat ik ook toen ik afgestudeerd was, toen werd ik gevraagd om bij de, wat toen heette, de interfacultaire vakgroep energie en milieu te komen werken, vanuit mijn achtergrond. Wat mijn achtergrond is, dat ik econometrie gestudeerd heb en daar veel wiskundestatistiek en rekenmodellen heb gedaan.

En omdat ik mij toen ook afvroeg van, waar gaat die rekenmodellen over, heb ik mij toen ook verdiept in het vak wetenschapsfilosofie. Dus ik ben toen ook afgestudeerd in het vak f…

En omdat ik mij toen ook afvroeg van, waar gaat die rekenmodellen over, heb ik mij toen ook verdiept in het vak wetenschapsfilosofie. Dus ik ben toen ook afgestudeerd in het vak filosofie, vanuit wetenschapsfilosofie. En die dingen van, hoe zitten rekenmodellen eigenlijk in elkaar, wat betekent dat? Toen ging het ook over de energievoorziening in de toekomst, er werden ook allemaal rekenmodellen gepresenteerd. Nou, ik had bij de econometrie, had ik dus bij het afstuderen over rekenmodellen van het Centraal Planbureau, om maar een voorbeeld te noemen. Nou had ik ook een detail van het rekenmodel van het Centraal Planbureau.

Hoe rekenen ze het dus nu uit, bijvoorbeeld, wat ik zelf wel interessant vond, het verband tussen het minimumloon en de werkgelegenheid. Nou, bleek dus dat er een soort van verban…

Hoe rekenen ze het dus nu uit, bijvoorbeeld, wat ik zelf wel interessant vond, het verband tussen het minimumloon en de werkgelegenheid. Nou, bleek dus dat er een soort van verband, statistisch verband in zit, van het minimumloon gaat iets naar beneden. Dat betekent dat er dan veel meer mensen werk willen gaan zoeken, dus de werkgelegenheid neemt dan toe, of de werkloosheid neemt dus af. Daar heeft in de toekomst, daarna, en al die jaren heeft bijvoorbeeld de VVD daar gebruik van gemaakt, van dat statistische verband van, nou, de uitkeringen moeten iets omlaag.

Want dan was dus, volgens de berekening van het Centraal Planbureau, nam dan de werkloosheid af, dus konden ze zeggen dat zij de banenkampioen waren. En dan ging de VVD in de coal…

Want dan was dus, volgens de berekening van het Centraal Planbureau, nam dan de werkloosheid af, dus konden ze zeggen dat zij de banenkampioen waren. En dan ging de VVD in de coalitie met de andere partij, die niet voor de verlaging van het minimumloon was, en dat vond de VVD dan wel prima.

Maar, ze hadden dus hun stemmen, doordat zij dus via hun rekenmodel, zogenaamd de banenkampioen waren. Nou, dat ik toen ook dacht, van hoe zit het in elkaar? Vandaar is ook mijn b…

Maar, ze hadden dus hun stemmen, doordat zij dus via hun rekenmodel, zogenaamd de banenkampioen waren. Nou, dat ik toen ook dacht, van hoe zit het in elkaar? Vandaar is ook mijn belangstelling voor het vak wetenschapsfilosofie, van wat is wetenschap? Wanneer kunnen we zeggen dat iets wetenschappelijk bewezen is, en wat is nou eigenlijk een feit? En hoe weten we, hoe betrouwbaar zijn allerlei gegevens? Hoe betrouwbaar zijn rekenmodellen over de vergetoekomst? Nou, die modellen zijn ook heel van groot belang, als het gaat over kwesties over energie, en ook over energievoorziening.

Zijn allemaal rekenmodellen over, als we zoveel gas gaan winnen, dan betekent dat dat de aardbevingen die we kunnen verwachten, dat die zo sterk zullen zijn. Nou, dat zijn dus de …

Zijn allemaal rekenmodellen over, als we zoveel gas gaan winnen, dan betekent dat dat de aardbevingen die we kunnen verwachten, dat die zo sterk zullen zijn. Nou, dat zijn dus de dingen waar ik dus dan vanuit mijn studie toen, die op zich helemaal niet met energie direct te maken had,

veel inzicht metéén al had, en ik vond het ook altijd leuk, en dat vind ik tot de dag van vandaag, gewoon allemaal sommetjes te maken. Ja, van hoe zit het in elkaar, hoe zit dat…

veel inzicht metéén al had, en ik vond het ook altijd leuk, en dat vind ik tot de dag van vandaag, gewoon allemaal sommetjes te maken. Ja, van hoe zit het in elkaar, hoe zit dat, waarom klopt dat, enzovoort, dat ga ik dan allemaal na, dat vind ik gewoon interessant. In het verleden, toen ik nog studeerde, was het ook zo van, nou, dan hadden we bepaalde sommen, die maakten we dan af, en dan dachten we met een vriend van mij, en ik dachten van, nou, deze sommen hebben we nu klaar, de rest van de dag kunnen we doen wat we willen, of dan gingen we ook wel eens de kroeg in, hè? Dus ja, zo vond ik dit allemaal heel interessant, wat ik heb gedaan, en dat doe ik dus nog, dat doe ik eigenlijk nog steeds,

van, hoe zitten de dingen in elkaar, wat zijn feiten, wat is betrouwbaar, hoe komt men aan die feiten, toetsen, klopt het wel? Of, of zoals, zeg maar, in die boeken van Maarten To…

van, hoe zitten de dingen in elkaar, wat zijn feiten, wat is betrouwbaar, hoe komt men aan die feiten, toetsen, klopt het wel? Of, of zoals, zeg maar, in die boeken van Maarten Toonder, dan op een gegeven moment dus ook, de heer Bommel, de vraag stelt, dat zeg je wel, maar kun je dat ook bewijzen?

En, daar komt het nog ook bij, dat heeft ook te maken met mijn ouders, dat mijn moeder, was een heel intelligent iemand, maar moest op de veertiende gewoon werken, want dat deed m…

En, daar komt het nog ook bij, dat heeft ook te maken met mijn ouders, dat mijn moeder, was een heel intelligent iemand, maar moest op de veertiende gewoon werken, want dat deed men dus vroeger. Ook, vooral meisjes op de veertiende, moesten ze werken in Hengelo, had je dus dan de textiel, daar moest men moeten werken.

Maar, zodoende dat ik ook dan, van haar ook een zekere intelligentie heb meegekregen, waar ik haar ook heel dankbaar voor ben,

Maar, zodoende dat ik ook dan, van haar ook een zekere intelligentie heb meegekregen, waar ik haar ook heel dankbaar voor ben,

en vandaar ook altijd het gevoel heb gekregen, wat ik schrijf, moet mijn moeder kunnen begrijpen.

en vandaar ook altijd het gevoel heb gekregen, wat ik schrijf, moet mijn moeder kunnen begrijpen.

Dat is waarom ik de dingen zo schrijf, zoals ik dat doe. En dat nemen sommige mensen vanuit allerlei overheidsorganisaties mij dan ook weer niet in dank af, dat ik begrijpelijk ze…

Dat is waarom ik de dingen zo schrijf, zoals ik dat doe. En dat nemen sommige mensen vanuit allerlei overheidsorganisaties mij dan ook weer niet in dank af, dat ik begrijpelijk zelf duidelijk maak waar het om gaat. Maar, dat is wel hoe ik hier in sta, vanuit het idee van, dat de mens ook de enige soort is in deze wereld die energie nodig heeft. Ik bedoel, en die ook. . .  vogels kunnen vliegen. Mensen kunnen niet vliegen.

Leeuwen kunnen heel hard lopen. Mensen moeten geweldig trainen om nog niet zo hard te kunnen lopen als leeuwen. Nou, allemaal dieren hebben, die hebben holen waar ze warm in blijv…

Leeuwen kunnen heel hard lopen. Mensen moeten geweldig trainen om nog niet zo hard te kunnen lopen als leeuwen. Nou, allemaal dieren hebben, die hebben holen waar ze warm in blijven. Mensen hebben allemaal huizen. Heeft u ook wel eens een dier eten zien koken?

Dus dat is ook mijn motivatie om mij in mijn hele leven met energie bezig te blijven houden.

Dus dat is ook mijn motivatie om mij in mijn hele leven met energie bezig te blijven houden.

Weet u nog hoe dat begon, dat energie? Want dat is niet in één keer geweest waarschijnlijk.

Weet u nog hoe dat begon, dat energie? Want dat is niet in één keer geweest waarschijnlijk.

Kijk, ik werkte toen bij de universiteit. En toen kwam het plan aan de orde om opslag van radioactieve afval in zoutkoppels te gaan doen. En kerncentrales te gaan bouwen aan de Ee…

Kijk, ik werkte toen bij de universiteit. En toen kwam het plan aan de orde om opslag van radioactieve afval in zoutkoppels te gaan doen. En kerncentrales te gaan bouwen aan de Eemshaven. Terwijl het tegelijkertijd ook van alles speelde over aardgas en de oliecrisis.

En dat we toen ook de autoloze zondag hadden. Nou, ik heb geen auto, dus ik hoefde verder, daar had ik helemaal geen last van.

En dat we toen ook de autoloze zondag hadden. Nou, ik heb geen auto, dus ik hoefde verder, daar had ik helemaal geen last van.

Maar in die situatie dat ik me natuurlijk afvroeg van hoe zit nou de energievoorziening in de toekomst? En dat, daarom wilde ik ook wel bij de interfacultaire vakgroep energie en …

Maar in die situatie dat ik me natuurlijk afvroeg van hoe zit nou de energievoorziening in de toekomst? En dat, daarom wilde ik ook wel bij de interfacultaire vakgroep energie en milieu komen werken. Omdat ze zich daar specifiek bezig hielden met vragen over de energievoorziening. Hoe zit die nu in elkaar? En wat kunnen we verwachten voor de toekomst? Nou, daar kwam ik als het ware in een warm bad terecht. Want ja, als medewerker, er waren allemaal mensen die al tijden werkten. Dus daar heb ik heel veel van opgestoken op allerlei gebieden.

Weet u nog dat het gas ontdekt werd? Dat het gevonden werd?

Weet u nog dat het gas ontdekt werd? Dat het gevonden werd?

Dat het gas gevonden werd, daar weet ik niks van. Dat was ik niet, nee, nee, dat, toen het gas, toen zat ik nog op het gymnasium, neem ik aan, he?…

Dat het gas gevonden werd, daar weet ik niks van. Dat was ik niet, nee, nee, dat, toen het gas, toen zat ik nog op het gymnasium, neem ik aan, he?

En, nou, dat ging allemaal helemaal langs me heen. Ik bedoel, jarenlang had ik dus ook geen enkele interesse in dingen die specifiek met energie te maken hebben. Dat was eigenlijk…

En, nou, dat ging allemaal helemaal langs me heen. Ik bedoel, jarenlang had ik dus ook geen enkele interesse in dingen die specifiek met energie te maken hebben. Dat was eigenlijk pas toen ik dus in Groningen studeerde en zag, er worden allemaal leidingen aangelegd en waarvoor en hoe lang en hoe zit dat en, nou, en hoe zit het allemaal in elkaar. Ja, daarvoor had ik geen enkele belangstelling voor dingen die met energie en met energievoorziening te maken hadden. Dus dat is allemaal langs me heen te gaan. Bovendien geldt dus ook dat mijn ouders, die hadden heel weinig geld te besteden. En we hadden ook geen krant, om maar eens wat te noemen.

Dus, ja.

Dus, ja.

U noemde net al even de oliecrisis, kunt u daar nog iets meer over vertellen?

U noemde net al even de oliecrisis, kunt u daar nog iets meer over vertellen?

Hoe u dat meegemaakt hebt?

Hoe u dat meegemaakt hebt?

Nou, toen bij de oliecrisis, toen hadden we op een gegeven moment ook een autoloze zondag.

Nou, toen bij de oliecrisis, toen hadden we op een gegeven moment ook een autoloze zondag.

Nou, en er gingen dus allerlei mensen, die konden dan gewoon op de autoweg eens lekker gaan lopen en fietsen. Nou, dat vond ik ontzettend grappig om dat gewoon te kunnen doen, dus…

Nou, en er gingen dus allerlei mensen, die konden dan gewoon op de autoweg eens lekker gaan lopen en fietsen. Nou, dat vond ik ontzettend grappig om dat gewoon te kunnen doen, dus dat deed ik ook gewoon al mee.

Terwijl ik tegelijkertijd mij dus wel afvroeg van, ja, nu doen we dat, maar hoe gaat het dan verder met de olievoorziening? En we hebben hier dus aardgas en het kabinet den UyL wo…

Terwijl ik tegelijkertijd mij dus wel afvroeg van, ja, nu doen we dat, maar hoe gaat het dan verder met de olievoorziening? En we hebben hier dus aardgas en het kabinet den UyL wou ook kerncentrales met Lubbers.

Lubbers, toen minister van Economische Zaken, wou kerncentrales. Nou, ik dacht van, ja, hoe zit dat? Toen was het echt ook dat ik dacht van, ja, dit is wel leuk om hier op de zond…

Lubbers, toen minister van Economische Zaken, wou kerncentrales. Nou, ik dacht van, ja, hoe zit dat? Toen was het echt ook dat ik dacht van, ja, dit is wel leuk om hier op de zondag op de snelweg gewoon te kunnen lopen en fietsen.

Maar dit is vast iets eindigs. Dit is van korte duur en hoe gaat dit allemaal verder?

Maar dit is vast iets eindigs. Dit is van korte duur en hoe gaat dit allemaal verder?

Dus, zo vond ik dat leuk om te doen, maar het stemde mij ook telkens op nadenken van, hoe zijn we zover gekomen en kunnen we hier ook uitkomen?…

Dus, zo vond ik dat leuk om te doen, maar het stemde mij ook telkens op nadenken van, hoe zijn we zover gekomen en kunnen we hier ook uitkomen?

En wat waren uw gedachten daarover?

En wat waren uw gedachten daarover?

Nou, dat weet ik niet meer.

Nou, dat weet ik niet meer.

Nee, dus, mijn gedachten over de energievoorziening zijn eigenlijk pas gestructureerd toen ik bij die interfacultaire vakgroep energie en milieu werkte. Toen gingen we heel nadruk…

Nee, dus, mijn gedachten over de energievoorziening zijn eigenlijk pas gestructureerd toen ik bij die interfacultaire vakgroep energie en milieu werkte. Toen gingen we heel nadrukkelijk van, nou, hoeveel energie gebruiken we nu en waarvoor en hoe zit het allemaal in elkaar?

En wat zijn energievoorraad? Hoeveel zit er nog in het Midden-Oosten? Welke landen halen wij?

En wat zijn energievoorraad? Hoeveel zit er nog in het Midden-Oosten? Welke landen halen wij?

Het was ook, sommige landen leek het dus of Nederland die ging boycotten voor de olievoorziening.

Het was ook, sommige landen leek het dus of Nederland die ging boycotten voor de olievoorziening.

Maar dat kwam er dus bij diezelfde vakgroep. Ik vond er ook iemand vanuit de oliewereld vertellen waar Nederland de olie vandaan haalde. En toen merkte ik nog dat er enige verontr…

Maar dat kwam er dus bij diezelfde vakgroep. Ik vond er ook iemand vanuit de oliewereld vertellen waar Nederland de olie vandaan haalde. En toen merkte ik nog dat er enige verontrusting onder de studenten en de medewerkers was. Want er was toch een boycot van dat land? Nee, nee, dan kwam de olie gewoon vandaan, zei hij. Dus ja, toen dacht ik ook wel veel na over olie en hoe dat in elkaar zit en olie en macht.

Wie beslist er eigenlijk over de energievoorziening? Nou, dus daar was ik toen wel mee bezig.

Wie beslist er eigenlijk over de energievoorziening? Nou, dus daar was ik toen wel mee bezig.

Kunt u zich herinneren dat de eerste schade rond gaswinning bekend werd, wat er toen gebeurde?

Kunt u zich herinneren dat de eerste schade rond gaswinning bekend werd, wat er toen gebeurde?

De eerste schade rond de gaswinning, dat was dat er toen een flinke discussie was,

De eerste schade rond de gaswinning, dat was dat er toen een flinke discussie was,

na aanleiding van gegevens van Meent van der Sluis in Assen. Die had toen zo ongeveer ruzie, nog net geen slaande ruzie met de NAM. Omdat Meent van der Sluis, als sociaal geogra…

na aanleiding van gegevens van Meent van der Sluis in Assen. Die had toen zo ongeveer ruzie, nog net geen slaande ruzie met de NAM. Omdat Meent van der Sluis, als sociaal geograaf, werkzaam, toch iets geconcludeerd had dat, en dan ging het niet zozeer over het Groningenveld, maar in de buurt van Assen, waar ook kleine gasvelden zijn, dat die gaswinning schade zou veroorzaken. Nou, ik moet eerlijk zeggen, ik vond dat heel onaangenaam.

De manier waarop dat toen ging, vond ik dus dat Meent van der Sluis en de woordvoerdervan de NAM destijds, die gingen echt emotioneel tegen elkaar tekeer, dat ik echt dacht van, o…

De manier waarop dat toen ging, vond ik dus dat Meent van der Sluis en de woordvoerdervan de NAM destijds, die gingen echt emotioneel tegen elkaar tekeer, dat ik echt dacht van, op deze manier komt het nooit goed, hier doen we het niet aan mee.

Dit is niet constructief.

Dit is niet constructief.

Maar, goed, toen werd dat aangegeven, en het duurde dus nog tot,

Maar, goed, toen werd dat aangegeven, en het duurde dus nog tot,

nee, tot jaartal weet ik zo niet uit mijn hoofd, maar het duurde, even opnieuw,

nee, tot jaartal weet ik zo niet uit mijn hoofd, maar het duurde, even opnieuw,

het duurde dus nog een paar jaar voordat

het duurde dus nog een paar jaar voordat

de regering een commissie instelde om te kijken of er een verband was tussen de gaswinning, ook de gaswinning uit het Groningenveld, en de aardbevingen.…

de regering een commissie instelde om te kijken of er een verband was tussen de gaswinning, ook de gaswinning uit het Groningenveld, en de aardbevingen.

Nou, toen kwam er een commissie die dat heeft geconstateerd, dat er verband er was.

Nou, toen kwam er een commissie die dat heeft geconstateerd, dat er verband er was.

En toen kreeg Meent van der Sluis achteraf gelijk.

En toen kreeg Meent van der Sluis achteraf gelijk.

En toen heeft dat ook veel gevolgen gehad voor de NAM.

En toen heeft dat ook veel gevolgen gehad voor de NAM.

En, ja, toen kon de NAM niets anders dan te zeggen, ja, de aardgaswinning leidt tot aardbevingen. En, zeg maar, maar dan een heel stuk verderop in de tijd, er was in het jaar 2009…

En, ja, toen kon de NAM niets anders dan te zeggen, ja, de aardgaswinning leidt tot aardbevingen. En, zeg maar, maar dan een heel stuk verderop in de tijd, er was in het jaar 2009 ook een flinke aardbeving,

die ook aanleiding was tot allemaal schade. Toen was er nog niet een schadeprotocol van de NAM. Dat moest je er individueel invullen en aanleveren. Dat was ook het moment dat de G…

die ook aanleiding was tot allemaal schade. Toen was er nog niet een schadeprotocol van de NAM. Dat moest je er individueel invullen en aanleveren. Dat was ook het moment dat de Groningen bodembeweging is opgericht.

Achteraf gezien lijkt het alsof toen we de zware aardbeving hadden in Huizinge in 2012, alsof toen de Groningen bodembeweging is opgericht.

Achteraf gezien lijkt het alsof toen we de zware aardbeving hadden in Huizinge in 2012, alsof toen de Groningen bodembeweging is opgericht.

Maar dat wist helemaal niet zo. Die is eerder opgericht vanwege die aardbeving die, geloof ik, bij Middelstum was. Dat er toen ook al flink wat aan de hand was. Nou, dus, toen was…

Maar dat wist helemaal niet zo. Die is eerder opgericht vanwege die aardbeving die, geloof ik, bij Middelstum was. Dat er toen ook al flink wat aan de hand was. Nou, dus, toen was dus ook bekend, de aardbeving leidt tot aardbevingen. Nou, daar is er een geweldige tijd overheen gegaan voordat er enige actie werd ondernomen. Je moest dus individueel bij de NAM, moest je dan je schadeformulier invullen. Nou, en de, kijk, en bij de NAM heb je ook de afdeling Shell Legal.

Dus de, want de NAM is van de Shell en ExxonMobile. En bij de NAM heb je de afdeling, op de kantoor in Assen, heb je de afdeling van de Shell. Shell Legal is een, zeg maar, een so…

Dus de, want de NAM is van de Shell en ExxonMobile. En bij de NAM heb je de afdeling, op de kantoor in Assen, heb je de afdeling van de Shell. Shell Legal is een, zeg maar, een soort van afdeling van het hoofdkantoor van de Shell en de Verenigde Staten. Nou, dus je moet dan eerst langs Shell Legal om je gelijk te krijgen. En dan zitten allemaal heel goed betaalde, of je kunt ook zeggen, met een negatieve connotatie, heel duur betaalde juristen die de neiging hebben om alles opzij te schuiven.

Nou, dus daarom heeft het ook heel lang geduurd voordat dus erkend werd dat dus de gaswinning echt tot allemaal schade heeft geleid die ook vergoed zou moeten worden. Dus een heel…

Nou, dus daarom heeft het ook heel lang geduurd voordat dus erkend werd dat dus de gaswinning echt tot allemaal schade heeft geleid die ook vergoed zou moeten worden. Dus een heel lang proces is er, is daar eigenlijk aan vooraf gegaan. En het was eigenlijk de aardbeving bij Huizingen in 2012, waardoor het hele systeem van de graswinding en de afhandeling van de schade helemaal anders is geworden.

Wat deed dat met u persoonlijk, deze ontwikkeling?

Wat deed dat met u persoonlijk, deze ontwikkeling?

Ik, in die tijd, zeg maar in het jaar 2012, toen hield ik mij niet zo intens bezig met dingen over de gaswinning, eerlijk gezegd.

Ik, in die tijd, zeg maar in het jaar 2012, toen hield ik mij niet zo intens bezig met dingen over de gaswinning, eerlijk gezegd.

Omdat ik mij toen meer dingen over de opslag van radioactieve afval in zoutkoepels, dat was toen ook aan de orde. En daar hield ik mij mee bezig, vanuit ook het praktische, even e…

Omdat ik mij toen meer dingen over de opslag van radioactieve afval in zoutkoepels, dat was toen ook aan de orde. En daar hield ik mij mee bezig, vanuit ook het praktische, even een praktisch puntje.

Op ongeveer twee tot drie kilometer diepte onder Groningen ligt een zoutlaag.

Op ongeveer twee tot drie kilometer diepte onder Groningen ligt een zoutlaag.

Die zoutlaag is miljoenen jaren oud. Onder die zoutlaag liggen, is dus nu het aardgas. Het aardgas is eigenlijk allemaal bomen, struiken, planten die vergaan zijn. En lang geleden…

Die zoutlaag is miljoenen jaren oud. Onder die zoutlaag liggen, is dus nu het aardgas. Het aardgas is eigenlijk allemaal bomen, struiken, planten die vergaan zijn. En lang geleden zijn die planten die vergaan zijn, hebben dus aardgas gevormd. Dus eigenlijk is het aardgas miljoenen jaren, miljoenen jaar oude zonne-energie.

Nou, dat ligt dus onder die zoutlaag. Die zoutlaag hebben uitstulpingen naar boven. Dat zijn de zoutkoepels, die dan weer in aanmerking komen voor opslag van radioactief afval. Du…

Nou, dat ligt dus onder die zoutlaag. Die zoutlaag hebben uitstulpingen naar boven. Dat zijn de zoutkoepels, die dan weer in aanmerking komen voor opslag van radioactief afval. Dus zodoende ik, omdat ik mij vanuit mijn activiteiten over kernafval en zoutkoepels, heb ik mij ook veel bezighouden met hoe zit de ondergrond in elkaar. En welke modellen gelden daarvoor. Nou ja, diezelfde modellen zijn dus ook weer van toepassing over de gaswinning en de gevolgen van de gaswinning.

Nou, dus zeg maar, hoe gek het misschien ook klinkt, ik vond het gewoon leuk ook om precies te weten hoe de dingen in elkaar zitten.

Nou, dus zeg maar, hoe gek het misschien ook klinkt, ik vond het gewoon leuk ook om precies te weten hoe de dingen in elkaar zitten.

Dus ik was eerder stom verbaasd dat de aardbevingen toenamen, want dat ik dat als vanzelfsprekend had gevonden. Omdat er in die tijd kwam je ook bijna niks tegen uit het buitenlan…

Dus ik was eerder stom verbaasd dat de aardbevingen toenamen, want dat ik dat als vanzelfsprekend had gevonden. Omdat er in die tijd kwam je ook bijna niks tegen uit het buitenland van gaswinning en zoutlagen en aardbevingen. Dat ik ook dacht van, god, ja, hoe zit dat nu in elkaar? Nou, dus eigenlijk toen na de aardbeving bij Huizinge dacht ik van, zit toch allemaal anders in elkaar dan ik dus dacht.

Dat zal wel uitgezocht worden. Nou, toen was het jaar 2013, in januari 2013, was er een persconferentie van de regering, waarin de regering samen met gedeputeerden van de provinci…

Dat zal wel uitgezocht worden. Nou, toen was het jaar 2013, in januari 2013, was er een persconferentie van de regering, waarin de regering samen met gedeputeerden van de provincie Groningen aankondigde dat de gaswinning zou leiden tot aardbevingen daarom er minder gas gewonnen zou moeten worden op termijn.

En toen werd ook een rapport van het staatstoezicht op de mijnen gepubliceerd.

En toen werd ook een rapport van het staatstoezicht op de mijnen gepubliceerd.

Dat heb ik gelezen en toen was ik heel blij dat ik in het verleden wiskunde en statistiek heb gestudeerd.

Dat heb ik gelezen en toen was ik heel blij dat ik in het verleden wiskunde en statistiek heb gestudeerd.

Want, dat was een rapport met heel veel lijnen en de schaal was soms logarithmisch, soms lineair, dus dat moest je ook in de gaten hebben, want logarithmische schaal is eigenlijk …

Want, dat was een rapport met heel veel lijnen en de schaal was soms logarithmisch, soms lineair, dus dat moest je ook in de gaten hebben, want logarithmische schaal is eigenlijk tien keer zoveel, dus daar waar je alles hebt 0, 10, 20, heb je dan bij de logarithmische schaal 0, 10, 100. Dus moet je dus veel verder zijn. Nou, als je dat niet weet, dan begrijp je er niks van.

En toen dacht ik ook, klopt dit allemaal wel, wat het SODM, wat, wat, klopt mijn uitleg van dat rapport van het staatstoezicht op de mijnen, klopt dat wel?…

En toen dacht ik ook, klopt dit allemaal wel, wat het SODM, wat, wat, klopt mijn uitleg van dat rapport van het staatstoezicht op de mijnen, klopt dat wel?

Nou, toen dacht ik, ik bel gewoon eens op. Ja, toen was het gewoon zo dat, toen was er toevallig net een paar dagen later,

Nou, toen dacht ik, ik bel gewoon eens op. Ja, toen was het gewoon zo dat, toen was er toevallig net een paar dagen later,

was er een vergadering met gemeentes of met wethouders en gedeputeerden.

was er een vergadering met gemeentes of met wethouders en gedeputeerden.

Dus toen zei dus degene die toen, zeg maar, inhoudelijk dat stuk had gemaakt, een van de drie mensen of vier mensen van het staatstoezicht op de mijnen had gemaakt, die zei toen v…

Dus toen zei dus degene die toen, zeg maar, inhoudelijk dat stuk had gemaakt, een van de drie mensen of vier mensen van het staatstoezicht op de mijnen had gemaakt, die zei toen van, nou, ik wil wel bij u langskomen, om het uit te leggen. Die kwam toen, om dat uit te leggen, aan dezelfde keukentafel als waar dit gesprek plaatsvindt.

En toen heb ik dus gezegd, kijk, ik zie daar dat en dat en dat en hoe zit dat precies en klopt het? En waarom is het zo ingewikkeld? Je moet toch wiskunde en statistiek hebben ges…

En toen heb ik dus gezegd, kijk, ik zie daar dat en dat en dat en hoe zit dat precies en klopt het? En waarom is het zo ingewikkeld? Je moet toch wiskunde en statistiek hebben gestudeerd om dit te kunnen begrijpen? Ja, als gewone Groninger die gewoon in Zeerijp woont, kun je toch niet verwachten dat ze dat lezen of doorzien?

Nou, toen bleek dus dat mijn interpretatie goed was. Toen heb ik daar ook artikel over geschreven en dat vonden heel veel mensen helemaal niet zo fijn dat ik dat deed, want ja, ik…

Nou, toen bleek dus dat mijn interpretatie goed was. Toen heb ik daar ook artikel over geschreven en dat vonden heel veel mensen helemaal niet zo fijn dat ik dat deed, want ja, ik legde dus toen uit wat er eigenlijk gebeurd was en hoe de verbanden warenen waarom en wat dus nu ook het staat op de mijnen had aangegevenop verband tussen de ernst van de aardbeving en de mogelijke aantal doden.

Want dat stond gewoon in hun rapport, maar dat had niemand ooit goed gezien. Want het was veel te ingewikkeld. Als ik het nu ook bekijk, denk ik ook van, god, hoe staat het ook no…

Want dat stond gewoon in hun rapport, maar dat had niemand ooit goed gezien. Want het was veel te ingewikkeld. Als ik het nu ook bekijk, denk ik ook van, god, hoe staat het ook nog weer in elkaar? Wat ingewikkeld, als ze dat niet simpeler kunnen doen.

Maar die dingen heb ik toen geschreven, wat tot gevolg had dat ik daar ook allerlei reacties op heb gekregen, dat er ook heel veel mensen vanuit Groningen die te maken hadden met …

Maar die dingen heb ik toen geschreven, wat tot gevolg had dat ik daar ook allerlei reacties op heb gekregen, dat er ook heel veel mensen vanuit Groningen die te maken hadden met de aardgaswinning en de aardbevingenook contact met mij hebben opgenomen en dat ik op die manier, wat jarenlang aan allerlei organisaties en mensen individueel heel veel informatie heb gegeven van, kijk, dit zit zo in elkaar, dat zit zo in elkaar. En toen heeft het overigens, dat staan ze weer op mijnen.

Die werd ik een keer uitgenodigd voor een gesprek met ook een of twee andere mensen,

Die werd ik een keer uitgenodigd voor een gesprek met ook een of twee andere mensen,

die ook wel eens in de media waren.

die ook wel eens in de media waren.

En toen hebben ze aangegeven, kijk, wij hebben tot nu toe dit gedaan en we willen nu dit gaan doen. En dat ik ook aan kon geven van, of ik dat dan wel begreep. Want als ik het nie…

En toen hebben ze aangegeven, kijk, wij hebben tot nu toe dit gedaan en we willen nu dit gaan doen. En dat ik ook aan kon geven van, of ik dat dan wel begreep. Want als ik het niet begreep, nou, sindsdien brengt het staatse op de mijnen echt begrijpelijke stukken uit. Echt heel goede stukken. Heb ik geen enkel, ik heb nooit dat ik bij stukken van de Staatstoezicht op de Mijnen denk van, dit kan ik niet volgen. Dus ik hoop dat ik daar ook nog een bijdrage aan heb kunnen leveren. Ja, en zeg maar, dat boek wat ik heb gemaakt over de gaswinning, de gaswinning Groningen, een bewogen geschiedenis,

heb ik ook voorgelegd aan de mensen van,

heb ik ook voorgelegd aan de mensen van,

die toen werkten bij het Staatsstoezicht op de Mijnen. Het concept hebben ze ook gelezen.

die toen werkten bij het Staatsstoezicht op de Mijnen. Het concept hebben ze ook gelezen.

Er zijn allerlei opmerkingen, heb ik verwerkt. Had allemaal feitelijke opmerkingen, heb ik allemaal verwerkt. En toen heb ik, hebben zij ook het eindrapport, of dit boek, ook van …

Er zijn allerlei opmerkingen, heb ik verwerkt. Had allemaal feitelijke opmerkingen, heb ik allemaal verwerkt. En toen heb ik, hebben zij ook het eindrapport, of dit boek, ook van mij toegestuurd gekregen. En daar hadden ze verder inhoudelijk geen enkel commentaar op. Het was zelfs zo dat degene die toen daar ook bij de afdeling Voorsbelichting werkte, dat die daar zelf nog publiciteit maakte voor dit boek. Nou, dat vond ik toch wel een groot compliment, dat ik,

nou ja, en ik heb dus ook over het concept van dit boek, heb ik ook gesproken, ook met mensen van de NAM. En dat is ook het gekke,

nou ja, en ik heb dus ook over het concept van dit boek, heb ik ook gesproken, ook met mensen van de NAM. En dat is ook het gekke,

dat de mensen die namens de NAM als woordvoerder, of als directeur in het nieuws waren, dacht ik soms ook van, nou, hoe dat nou, he. Terwijl op een wat lager niveau, als het gewoo…

dat de mensen die namens de NAM als woordvoerder, of als directeur in het nieuws waren, dacht ik soms ook van, nou, hoe dat nou, he. Terwijl op een wat lager niveau, als het gewoon gaat meer over de feiten,

daar kon ik prima met die mensen opschieten. Want ik maakte hun niet uit voor rovers, of dat ze, hoe dan ook, de Groningers van alles wilden blootstellen. Maar ik wilde alleen maa…

daar kon ik prima met die mensen opschieten. Want ik maakte hun niet uit voor rovers, of dat ze, hoe dan ook, de Groningers van alles wilden blootstellen. Maar ik wilde alleen maar weten, hoe zit het in elkaar? Ik heb hier aan de hand van allerlei gegevens, want ik heb hier een massa bronvermeldingen, bronvermeldingen ook, he, honderden bronvermeldingen staan er in dit boek. En dan heb ik aan hun voorgelegd van, leg maar uit of het klopt, en zo, nee,

hoe zit het dan wel in elkaar? Nou, en op zo'n niveau viel mij dus op, dat ook met mensen van de NAM kon ik prima,

hoe zit het dan wel in elkaar? Nou, en op zo'n niveau viel mij dus op, dat ook met mensen van de NAM kon ik prima,

kon ik prima praten.

kon ik prima praten.

Terwijl, dit boek heb ik ook, het concept ook, voorgelegd aan de Groningen Bordenbewegingen, gasberaad, mensen van de universiteit, professoren, enzovoort. Dus ja, allemaal opmerk…

Terwijl, dit boek heb ik ook, het concept ook, voorgelegd aan de Groningen Bordenbewegingen, gasberaad, mensen van de universiteit, professoren, enzovoort. Dus ja, allemaal opmerken, allemaal keurig verwerkt.

Toen het verschenen is,

Toen het verschenen is,

heeft niemand inhoudelijk ook maar één opmerking gemaakt, dat het ergens niet klopte.

heeft niemand inhoudelijk ook maar één opmerking gemaakt, dat het ergens niet klopte.

Dus, nou ja, helaas had ik toen de pech, dat toen het net verschenen was,

Dus, nou ja, helaas had ik toen de pech, dat toen het net verschenen was,

kwam de corona, zodat allerlei activiteiten die gepland waren, door de uitgever en ook een bijeenkomst bij de universiteit, ging allemaal niet door. Dus daardoor heeft het boek t…

kwam de corona, zodat allerlei activiteiten die gepland waren, door de uitgever en ook een bijeenkomst bij de universiteit, ging allemaal niet door. Dus daardoor heeft het boek toen,

toen de coronaperikelen meer dan een jaar hebben geduurd, de boek verder heel weinig aandacht gekregen.

toen de coronaperikelen meer dan een jaar hebben geduurd, de boek verder heel weinig aandacht gekregen.

Maar, nou, is wel, hebben we dus ook, is wel gebruikt voor de enquętecommissie over de gaswinning, omdat ik ook heel stukken heb over de geschiedenis van alles.…

Maar, nou, is wel, hebben we dus ook, is wel gebruikt voor de enquętecommissie over de gaswinning, omdat ik ook heel stukken heb over de geschiedenis van alles.

U vertelde, zojuist, u maakte, u schreef artikelen ook over dat eerste rapportvan het staatstoezicht op de mijnen, wat zo onleesbaar was, zei u.…

U vertelde, zojuist, u maakte, u schreef artikelen ook over dat eerste rapportvan het staatstoezicht op de mijnen, wat zo onleesbaar was, zei u.

Wie was niet zo blij met uw werk toen?

Wie was niet zo blij met uw werk toen?

Toen was toch

Toen was toch

een deel van de bestuurderen, ook hier in de provincie, die waren daar niet zo blij mee. Want die waren heel blij dat ze toen toch,

een deel van de bestuurderen, ook hier in de provincie, die waren daar niet zo blij mee. Want die waren heel blij dat ze toen toch,

ja, dat is, zeg maar, er waren dus ook burgemeesters en wethouders,

ja, dat is, zeg maar, er waren dus ook burgemeesters en wethouders,

die toen in de gaten kregen, dat wat zij hadden afgesproken met de NAM, of met, via de regering met de NAM, dat je daar toch vragen bij kon stellen.…

die toen in de gaten kregen, dat wat zij hadden afgesproken met de NAM, of met, via de regering met de NAM, dat je daar toch vragen bij kon stellen.

Het was dus dat er,

Het was dus dat er,

dat er toen ook echt gebeurd is,

dat er toen ook echt gebeurd is,

dat er vanuit de kant van sommige wethoudersof burgemeesters, werden soms mensen die kritisch waren over iets, of actie wilden voeren, die kregen dan het telefoontje van, kunt u b…

dat er vanuit de kant van sommige wethoudersof burgemeesters, werden soms mensen die kritisch waren over iets, of actie wilden voeren, die kregen dan het telefoontje van, kunt u beter niet doen. Wij zorgen voor u.

Nou,

Nou,

ik schreefde dingen die ik wilde, en dat was ook kritisch over, dat werd opgevat als kritisch over,

ik schreefde dingen die ik wilde, en dat was ook kritisch over, dat werd opgevat als kritisch over,

wat de verantwoordelijke bestuurdersin de provincie Groningen,

wat de verantwoordelijke bestuurdersin de provincie Groningen,

provincie en dus ook de gemeente, wat die dus hadden afgesproken.

provincie en dus ook de gemeente, wat die dus hadden afgesproken.

Kun je dat nog iets meer uitleggen, wat dat dan is?

Kun je dat nog iets meer uitleggen, wat dat dan is?

Dat kwam er dus op neer van,

Dat kwam er dus op neer van,

dat ik bijvoorbeeld allerlei analyses heb gemaaktover kansen op aardbevingen, wat daar nou over bekend was. En

dat ik bijvoorbeeld allerlei analyses heb gemaaktover kansen op aardbevingen, wat daar nou over bekend was. En

de kansen op aardbevingen, dat was iets waarverder niet over gediscussieerd werd.

de kansen op aardbevingen, dat was iets waarverder niet over gediscussieerd werd.

Normaal zou je dus zeggen, want je hebt de regeringeen commissie ingesteld, dat was de commissie Nijdam, die hield zich dus bezig met van, wat zijn nou eigenlijk de risico'svan, v…

Normaal zou je dus zeggen, want je hebt de regeringeen commissie ingesteld, dat was de commissie Nijdam, die hield zich dus bezig met van, wat zijn nou eigenlijk de risico'svan, voor het Groningenveld.

Nou,

Nou,

en je kunt dus zeggen, er zijn een heleboel definities van risico, maar een van de risico-definities is kans maal gevolg. Nou,

en je kunt dus zeggen, er zijn een heleboel definities van risico, maar een van de risico-definities is kans maal gevolg. Nou,

hoe kleiner de kans,

hoe kleiner de kans,

hoe groot, hoe kleiner waarschijnlijk ook het gevolg. En dan moet je het ook hebben over, wat over het algemeen gebeurt. Want er is een, een aanvaardbaar risico's op kans op aardb…

hoe groot, hoe kleiner waarschijnlijk ook het gevolg. En dan moet je het ook hebben over, wat over het algemeen gebeurt. Want er is een, een aanvaardbaar risico's op kans op aardbevingen,

er is een, er is een aanvaardbaar risico's op kans op overstromingen.

er is een, er is een aanvaardbaar risico's op kans op overstromingen.

Bij de Betuwe. Daar heb je een bepaald getal voor. Nou,

Bij de Betuwe. Daar heb je een bepaald getal voor. Nou,

diezelfde kans,

diezelfde kans,

moest dus ook gelden voor,

moest dus ook gelden voor,

schade, of doden, door gaswinning in Groningen.

schade, of doden, door gaswinning in Groningen.

en die kansen en die risico's gingen eigenlijk alleen maar over aantal doden. En niet over de gevrogen voor wat niet per se doden was, maar psychische schade. mensen die het huis …

en die kansen en die risico's gingen eigenlijk alleen maar over aantal doden. En niet over de gevrogen voor wat niet per se doden was, maar psychische schade. mensen die het huis uit moesten.

Dit hele risico-analyse ging alleen maar over doden. En niet over de de geest. Nou, dat staat in mijn boek heel duidelijk. Nou, en veel bestuurderen zijn akkoord gegaan met de def…

Dit hele risico-analyse ging alleen maar over doden. En niet over de de geest. Nou, dat staat in mijn boek heel duidelijk. Nou, en veel bestuurderen zijn akkoord gegaan met de definitie van risico, alleen maar in termen van doden. En die vonden dat niet leuk, om je te lezen, dat risico ook te maken heeft met, met schade, psychische schade. En, je had ook de definitie van,

zeg maar, van, wanneer je dus nu, bij welke aardbeving, je huis nog bleef staan, en wanneer niet, he?

zeg maar, van, wanneer je dus nu, bij welke aardbeving, je huis nog bleef staan, en wanneer niet, he?

Nou, die definitie kwam er dus eigenlijk op neer, dat er dus uitgerekend was, dat bij een bepaalde kracht van de aardbeving, bijvoorbeeld de muren wel bleven staan, maar het dak w…

Nou, die definitie kwam er dus eigenlijk op neer, dat er dus uitgerekend was, dat bij een bepaalde kracht van de aardbeving, bijvoorbeeld de muren wel bleven staan, maar het dak wat los ging raken, dat je dus nog net op tijd het huis uit kon, en dan een half uur later kon misschien toch het huis instorten. Dat heette in het Engels near ocollapse.

Ik vond het eigenlijk een beetje waanzin,

Ik vond het eigenlijk een beetje waanzin,

dat er schade aanvaardbaar werd geacht,

dat er schade aanvaardbaar werd geacht,

waardoor,

waardoor,

het dak los raakte van de rest van het huis.

het dak los raakte van de rest van het huis.

Ik vond dat je dat ter discussie moest stellen.

Ik vond dat je dat ter discussie moest stellen.

Je kunt dat dus op een gegeven moment zeggen, zo zit het in elkaar, nou oké, als je dat met z'n allen besloten hebt, oké, maar daar werd niet over gepraat.…

Je kunt dat dus op een gegeven moment zeggen, zo zit het in elkaar, nou oké, als je dat met z'n allen besloten hebt, oké, maar daar werd niet over gepraat.

Nou, ik bracht dit soort dingen in de discussie, en dat vonden dus de gedupeerden van de aardbevingen, vonden dat heel goed. En de bestuurderen, die heulden met de regering,…

Nou, ik bracht dit soort dingen in de discussie, en dat vonden dus de gedupeerden van de aardbevingen, vonden dat heel goed. En de bestuurderen, die heulden met de regering,

vanuit de CDA enzovoort, die vonden dat heel vervelend.

vanuit de CDA enzovoort, die vonden dat heel vervelend.

Wat heeft dat met u persoonlijk gedaan, in dit speelveld zijn?

Wat heeft dat met u persoonlijk gedaan, in dit speelveld zijn?

Ikzelf,

Ikzelf,

met mij persoonlijk, had ik daar eigenlijk nauwelijks last van. Omdat ik dus wist

met mij persoonlijk, had ik daar eigenlijk nauwelijks last van. Omdat ik dus wist

dat ik dit deed, om de bewoners van de provincie Groningen te steunen. Net zoals ik ook destijds, toen ik mijn vooral ook bezighield met

dat ik dit deed, om de bewoners van de provincie Groningen te steunen. Net zoals ik ook destijds, toen ik mijn vooral ook bezighield met

opslag van kernafval en zoutkoepels, deed ik dat ook, om de mensen in de buurt van de zoutkoepels informatie te geven, dat ze wisten wat er allemaal op de plannen waren. Ook toenÂ…

opslag van kernafval en zoutkoepels, deed ik dat ook, om de mensen in de buurt van de zoutkoepels informatie te geven, dat ze wisten wat er allemaal op de plannen waren. Ook toen kreeg ik allemaal weerstand. Dus dat wist ik.

Maar ik, mijn

Maar ik, mijn

Mijn intentie was dus, ik steun en help de mensen die schade hebben door de aardbevingen. En of een burgemeester dat vindt dat ik iets anders had moeten zeggen,…

Mijn intentie was dus, ik steun en help de mensen die schade hebben door de aardbevingen. En of een burgemeester dat vindt dat ik iets anders had moeten zeggen,

nou,

nou,

ik vond dan dat de burgemeester wat anders had moeten zeggen, dus dat raakte mij verder niet.

ik vond dan dat de burgemeester wat anders had moeten zeggen, dus dat raakte mij verder niet.

Nou ja, dus zo

Nou ja, dus zo

had ik daar psychisch eigenlijk helemaal geen last van.

had ik daar psychisch eigenlijk helemaal geen last van.

hoe ziet u uw rol in dit hele gaswinningsgebeuren?

hoe ziet u uw rol in dit hele gaswinningsgebeuren?

Nou, in het hele gaswinningsgebeuren is mijn rol wel zo ongeveer uitgespeeld.

Nou, in het hele gaswinningsgebeuren is mijn rol wel zo ongeveer uitgespeeld.

ik heb dus mijn best gedaan om zo betrouwbaar mogelijke feiten over hoe dat allemaal is gegaan om die op papier te zetten en te verspreiden. en…

ik heb dus mijn best gedaan om zo betrouwbaar mogelijke feiten over hoe dat allemaal is gegaan om die op papier te zetten en te verspreiden. en

nu gaat het dus gaat het bij de gaswinning gaat het dus nu eigenlijk vooral om

nu gaat het dus gaat het bij de gaswinning gaat het dus nu eigenlijk vooral om

Groningen en de versterkingsoperatie, dat moet gebeuren en dan denk ik, ja, dit zijn dingen waarnu dan de Groningen Bodembeweging en het Groningen Gasberaad zich vooral mee bezig …

Groningen en de versterkingsoperatie, dat moet gebeuren en dan denk ik, ja, dit zijn dingen waarnu dan de Groningen Bodembeweging en het Groningen Gasberaad zich vooral mee bezig moet houden als ze dat willen. Nou, mijn rol is in die zin gewoon uitgespeeld.

En als u iets verder terugkijkt in de tijd, hoe zag u uw rol toen u hierover ging schrijven?

En als u iets verder terugkijkt in de tijd, hoe zag u uw rol toen u hierover ging schrijven?

Nou, ik schreef hier al heel lang over en

Nou, ik schreef hier al heel lang over en

over mijn rol nou, dat

over mijn rol nou, dat

wat ik dus ook wel interessant vind over hoe dat allemaal is gegaan is dat het op een gegeven moment ook voor mij en voor velen dus duidelijk was dat de druk uit het Groningenveld…

wat ik dus ook wel interessant vind over hoe dat allemaal is gegaan is dat het op een gegeven moment ook voor mij en voor velen dus duidelijk was dat de druk uit het Groningenveld zou dalen zodat je dus duidelijk kans was dat er in de winter niet voldoende gas gewonnen zou kunnen worden en de mensen in de kou zouden zitten. Nou

dat wist ik dat dat zou kunnen gaan gebeuren, ik bedoel simpeler rekenen, hoef ik niet eens

dat wist ik dat dat zou kunnen gaan gebeuren, ik bedoel simpeler rekenen, hoef ik niet eens

ingewikkelde rekenmodellen voor te hebben maar dan kon je gewoon zien dat dat zou gaan gebeuren.

ingewikkelde rekenmodellen voor te hebben maar dan kon je gewoon zien dat dat zou gaan gebeuren.

Nou, toen kwam dus de, toen kwam de gasunie met het plan

Nou, toen kwam dus de, toen kwam de gasunie met het plan

en dat dat is moet ik even kijken wanneer dat was hoor

en dat dat is moet ik even kijken wanneer dat was hoor

dat de de druk uit het Groningen gasveld zou dalen, dat was begin jaren tachtig duidelijk. Ja, toen kwam de Gasunie met het plan

dat de de druk uit het Groningen gasveld zou dalen, dat was begin jaren tachtig duidelijk. Ja, toen kwam de Gasunie met het plan

om vooral voor de winter, tijdelijk aardgas op te gaan slaan in de zoutkoepels. Hadden ze twee tweezoutkoepels genoemd

om vooral voor de winter, tijdelijk aardgas op te gaan slaan in de zoutkoepels. Hadden ze twee tweezoutkoepels genoemd

Gasselte en Onstwedde.

Gasselte en Onstwedde.

nou ja ik dacht van goed interessant, er zijn zoutkoepels die ook volgens de regering in aanmerking komen voor opslag van kernafval, dus blijkbaar weet de Gasunie dat dat hele go…

nou ja ik dacht van goed interessant, er zijn zoutkoepels die ook volgens de regering in aanmerking komen voor opslag van kernafval, dus blijkbaar weet de Gasunie dat dat hele goedezoutkoepels zijn. Anders zouden ze wel die in Pieterburen gekozen hebben.

en

en

toen wilde dus ook de Gasunie

toen wilde dus ook de Gasunie

weten wat allerlei organisaties daarvan vonden. Ik zat toen ook zeg maar in het bestuur van de Milieufederatie Groningen gewoon op afstand, maar toen vanuit het bestuur van de Mil…

weten wat allerlei organisaties daarvan vonden. Ik zat toen ook zeg maar in het bestuur van de Milieufederatie Groningen gewoon op afstand, maar toen vanuit het bestuur van de Milieufederatie Groningen vroeg men toen ook, aan mij van; ja Herman wat moeten we hier dus nu mee. . . nou

en toen heb ik gezegd van ja

en toen heb ik gezegd van ja

die zoutkoepelsstaan op de lijst voor de opslag van kernafval, dus

die zoutkoepelsstaan op de lijst voor de opslag van kernafval, dus

als de Gasunie

als de Gasunie

wil opslaan in die zoutkoppel moeten ze eerst proefboringen doen om te weten hoe de ondergrond in elkaar zit want je kunt dus wel vanuit seismisch onderzoek een idee krijgen van d…

wil opslaan in die zoutkoppel moeten ze eerst proefboringen doen om te weten hoe de ondergrond in elkaar zit want je kunt dus wel vanuit seismisch onderzoek een idee krijgen van de ondergrond maar dan moet je precies weten om een vergunning te kunnen krijgen dus er zijn proefboringen nodig

en de regering is dan plan proefboringen te doen in verschillende zoutkoepels dus hoe weten we zeker dat proefboringen voor de opslag van aardgas niet misbruikt worden voor de ops…

en de regering is dan plan proefboringen te doen in verschillende zoutkoepels dus hoe weten we zeker dat proefboringen voor de opslag van aardgas niet misbruikt worden voor de opslag van kernafval, dat de regering nog gaat zeggen mooi we hebben hier de gegevens dus hup kernafval gaan we dus nu doen, nou

toen werd mij dus ook gevraagd van nou ja zo is het toen gegaan dat ik dus ook in die tijd contact had met mensen van de gasunie

toen werd mij dus ook gevraagd van nou ja zo is het toen gegaan dat ik dus ook in die tijd contact had met mensen van de gasunie

en gezegd van ja

en gezegd van ja

volgens mij zal de Milieufederatie gewoon hier niet mee akkoord gaan want die zoutkoepels staan ook op de lijst voor kernafval dus als u als gasunie nou ervoor zorgt dat die zoutk…

volgens mij zal de Milieufederatie gewoon hier niet mee akkoord gaan want die zoutkoepels staan ook op de lijst voor kernafval dus als u als gasunie nou ervoor zorgt dat die zoutkoepels van de lijst worden geschrapt

dan wil ik wel mijn best doen om de Milieufederatie Groningenzo ver te krijgen dat we dan zeggen nou die opslag is iets wat wij wel overwegen…

dan wil ik wel mijn best doen om de Milieufederatie Groningenzo ver te krijgen dat we dan zeggen nou die opslag is iets wat wij wel overwegen

ik had toen ookvanuit de Tweede Kamervanuit de P van de A fractiein de Tweede Kamerdie vroegen mij ook wel eenswat gegevens over

ik had toen ookvanuit de Tweede Kamervanuit de P van de A fractiein de Tweede Kamerdie vroegen mij ook wel eenswat gegevens over

kernenergiedus die heb ik ook richting Tweede Kamerfractie van de P van de Agezegd van nou

kernenergiedus die heb ik ook richting Tweede Kamerfractie van de P van de Agezegd van nou

dit is de situatiedus als nude P van de A fractieervoor gaat zorgendat die zoutkoppels van de lijstgehaald wordendan

dit is de situatiedus als nude P van de A fractieervoor gaat zorgendat die zoutkoppels van de lijstgehaald wordendan

is daar een optievoor opslagvan aardgasin die zoutkoppelser is ontzettend veel gedoe over geweest

is daar een optievoor opslagvan aardgasin die zoutkoppelser is ontzettend veel gedoe over geweest

uiteindelijk heeft de regering besloten dat ze die zoutkoepels niet van de lijst wilden halen voor de opslag van kernafval

uiteindelijk heeft de regering besloten dat ze die zoutkoepels niet van de lijst wilden halen voor de opslag van kernafval

toen heeft de gasunie gezegd dan gaan we geen vergunningen aanvragen voor opslag van aardgas voor de winter in die zoutkoepels en toen heeft de gasunie besloten om het toen bijna …

toen heeft de gasunie gezegd dan gaan we geen vergunningen aanvragen voor opslag van aardgas voor de winter in die zoutkoepels en toen heeft de gasunie besloten om het toen bijna lege gasveld er bij Grijpskerk en bij Norg-Langelo te gaan doen

ja dus daarom dat wilde de gasunie afhankelijk helemaal niet maar daarom heb je die zijn dus ook die twee gasvelden waar nu ook weer regelmatig allerlei gedoe iswant de gasunie wi…

ja dus daarom dat wilde de gasunie afhankelijk helemaal niet maar daarom heb je die zijn dus ook die twee gasvelden waar nu ook weer regelmatig allerlei gedoe iswant de gasunie wilde dat in de zoutkoepels doen

hoe werd in de de samenleving gekeken naar die gasopslag

hoe werd in de de samenleving gekeken naar die gasopslag

destijds

destijds

de de samenleving die

de de samenleving die

hoe de samenleving daarnaar keek weet ik dus niet want men had dus in die tijd geen idee van de gaswinning en van het feit dat de druk in het gasveld, in het Groningen gasveld daa…

hoe de samenleving daarnaar keek weet ik dus niet want men had dus in die tijd geen idee van de gaswinning en van het feit dat de druk in het gasveld, in het Groningen gasveld daalde

en wat daarvan de gevolgen zouden zijn op de wat kortere en de wat langere termijn daar had ook binnen mensen, binnen milieuorganisaties hoe de Groningers ervan dachten, erover da…

en wat daarvan de gevolgen zouden zijn op de wat kortere en de wat langere termijn daar had ook binnen mensen, binnen milieuorganisaties hoe de Groningers ervan dachten, erover dachten weet ik dus niet, maar binnen milieuorganisaties weet ik nog wel dat men daar geen idee had over hoe dat allemaal aan elkaar zat.

en dat. en dat op een gegeven moment de gaswinning uit het Groningenveld dat die steeds kwetsbaarder ging worden. door de afnemende druk.

en dat. en dat op een gegeven moment de gaswinning uit het Groningenveld dat die steeds kwetsbaarder ging worden. door de afnemende druk.

Nou, dus daarheb ik toen ook mijn best gedaan om uiteen te zetten; dit is de situatie, en daar zouden we wat mee kunnen doen, of niet maar als je niets doet dan is dat het gevolg …

Nou, dus daarheb ik toen ook mijn best gedaan om uiteen te zetten; dit is de situatie, en daar zouden we wat mee kunnen doen, of niet maar als je niets doet dan is dat het gevolg en als je wel wat doet dan gaat dat nou zonder dat ik meteen een voorkeur heb uitgesproken, maar ik vond wel dat je als

milieuorganisatie of milieuorganisaties in het noorden van het land niet akkoord kon gaan met proefboringen en zoutkoepels in Groningen-Drenthe zolang die nog op de lijst stonden …

milieuorganisatie of milieuorganisaties in het noorden van het land niet akkoord kon gaan met proefboringen en zoutkoepels in Groningen-Drenthe zolang die nog op de lijst stonden van opslag van kernafval, want er was toen ook een hot item letterlijk hier in het noorden.

Ja, hoe keek men tegen die opslag van kernafval

Ja, hoe keek men tegen die opslag van kernafval

Er waren in die tijd waren er heel veel protesten tegen de opslag van kernafval in die tijdhadden we ook netde brede maatschappelijke discussieover kernenergie, nee ik moet zeggen…

Er waren in die tijd waren er heel veel protesten tegen de opslag van kernafval in die tijdhadden we ook netde brede maatschappelijke discussieover kernenergie, nee ik moet zeggen de brede maatschappelijke discussie over het energiebeleid, velen zeggen dat het over kernenergie gaat, zei ik ook nu ook weer per ongeluk want het ging over het energiebeleid voor de toekomst en in die tijd.

was er ook echt veel gedoe over telkens weer nieuwe plannen van de regering om iets met opslag van kernafval te gaan doen,

was er ook echt veel gedoe over telkens weer nieuwe plannen van de regering om iets met opslag van kernafval te gaan doen,

en dat komt dus ook omdat de ministers die toen

en dat komt dus ook omdat de ministers die toen

aan de bewind waren zo in begin jaren tachtig,

aan de bewind waren zo in begin jaren tachtig,

die wilden wel een, die brede maatschappelijke discussie over het energiebeleid, maar dan moesten wel eerst proefboringen in de zoutkoepels zijn uitgevoerd, zodat je dan zeker wis…

die wilden wel een, die brede maatschappelijke discussie over het energiebeleid, maar dan moesten wel eerst proefboringen in de zoutkoepels zijn uitgevoerd, zodat je dan zeker wist of het kernafval in de zoutkoepels kon of niet. Nou het was ook duidelijk uit hoe het in het buitenland ging.

Dat, alleen proefboringen zeggen niks, je moet eigenlijk een soort van halve mijn minimaal aanleggen. Nou zo ging dat in het buitenland maar dat we hadden de adviseurs van de rege…

Dat, alleen proefboringen zeggen niks, je moet eigenlijk een soort van halve mijn minimaal aanleggen. Nou zo ging dat in het buitenland maar dat we hadden de adviseurs van de regering, die hadden daar helemaal niet over. Dus dat was ook weer een geweldige discussie van: de regering probeert ons via de zorg, heette brede maatschappelijke discussie, probeert die ons ergens in mee te krijgen, wat we niet willen dus nou daarom is dit

vind ik dus ook door tegenwerking van de regering en vind ik ook heel dom, dat ik ook vaak vindt dat de regering creëert met het beleid de eigen actiegroep, en dat is mijn visie;…

vind ik dus ook door tegenwerking van de regering en vind ik ook heel dom, dat ik ook vaak vindt dat de regering creëert met het beleid de eigen actiegroep, en dat is mijn visie; dat zal ik een keer hebben, dat heb ik ook een keer meegemaakt

toen bestond het ministerie van economische zaken bestond 30 jaar, en toen wilden ze niet zozeer een discussie, maar wat ze dus noemden een event. Nou dat was eigenlijk in Utrecht…

toen bestond het ministerie van economische zaken bestond 30 jaar, en toen wilden ze niet zozeer een discussie, maar wat ze dus noemden een event. Nou dat was eigenlijk in Utrecht, had een grote hal afgehuurd en. . .

toen

toen

wilden hadden ze ook

wilden hadden ze ook

dat er allerlei mensen waar ze, wat ministerie last van had gehad, werden toen uitgenodigd om 10 minuten te komen praten om te vertellen hoe dat allemaal gegaan was, hun beleving…

dat er allerlei mensen waar ze, wat ministerie last van had gehad, werden toen uitgenodigd om 10 minuten te komen praten om te vertellen hoe dat allemaal gegaan was, hun beleving. Nou, toen hadden ze mij ook gevraagd en toen dacht ik; god ja, dat wordt een duur instituut. Nou ik vraag ook eens een ruime dagvergoeding, want ik moet naar Utrecht en ja ik heb nog nooit zo'n hoge uurvergoeding gevraagd en toegestuurd of toegekend gekregen als toen, dus toen mocht ik daarbij een bijeenkomst van het ministerie van economischezaken vertellen welke fouten ze hadden gemaaktop het gebied van, van de gaswinning.

van de opslag van kernaval. Nou, daar kreeg ik dik betaald voor. Ik dacht ook van, nou ja. Maar goed, in die tijd deed ik ook, ondersteunde ik ook lokale groepen, lokale mensen. D…

van de opslag van kernaval. Nou, daar kreeg ik dik betaald voor. Ik dacht ook van, nou ja. Maar goed, in die tijd deed ik ook, ondersteunde ik ook lokale groepen, lokale mensen. Daar vroeg ik geen geld voor. Dus ik dacht van, nou, één dag dik betaald, kan ik weer heel wat vrijwilligerswerk doen voor de gewone mensen waar het mij eigenlijk om gaat.

Is er iets wat u nu zou willen vertellen, ik zie u op het briefje kijken

Is er iets wat u nu zou willen vertellen, ik zie u op het briefje kijken

Ja ik dacht, van nou dus de

Ja ik dacht, van nou dus de

nou wat, wat dus ook wel van belang is

nou wat, wat dus ook wel van belang is

is dat

is dat

In verband met dit hele dossier over de aardgaswinning en de aardbevingen, wat ook van groot belang is, is welke gevolgen toch de aardbeving bij Huizinge heeft gehad voor het hele…

In verband met dit hele dossier over de aardgaswinning en de aardbevingen, wat ook van groot belang is, is welke gevolgen toch de aardbeving bij Huizinge heeft gehad voor het hele onderzoeksveld, en de NAM die was er van uitgegaan dat er wel bodemdaling zou plaatsvinden. Daar hadden we ook allemaal rapport over bodemdaling en compensatie dat je dan, dat je dan bijvoorbeeld de kanalen die zakken als het ware in, dus dan moet je daar weer wat mee doen.

of dan moet je dus extra sluizen gaan maken dat werd dus ook allemaal

of dan moet je dus extra sluizen gaan maken dat werd dus ook allemaal

bekeken dus er zou een langzame bodemdaling plaatsvinden, maar schade aan huizen kwam daar dus niet in voor. Dat was, tot de aardbeving bij Huizinge, was dat het beleid van de NAM…

bekeken dus er zou een langzame bodemdaling plaatsvinden, maar schade aan huizen kwam daar dus niet in voor. Dat was, tot de aardbeving bij Huizinge, was dat het beleid van de NAM.

door die aardbeving

door die aardbeving

werd dus ook alles, zeg maar, overhoop gehaald, ook bij de NAM bleek dus mij, na een tijdje. Want wat gebeurde toen

werd dus ook alles, zeg maar, overhoop gehaald, ook bij de NAM bleek dus mij, na een tijdje. Want wat gebeurde toen

toen heeft de NAM die heeft toen, hebben ze mensen aangesteld die rapporten gingen maken, van, met de vraag van; zijn er elders in de wereld wel eens aardbevingen geweest dooraard…

toen heeft de NAM die heeft toen, hebben ze mensen aangesteld die rapporten gingen maken, van, met de vraag van; zijn er elders in de wereld wel eens aardbevingen geweest dooraardgaswinning

is er bekend welke schade dat is, dat heeft opgeleverd. Zijn er manieren om de

is er bekend welke schade dat is, dat heeft opgeleverd. Zijn er manieren om de

bodemdaling tegen te gaan. Nou, toen heeft bijvoorbeeld, is ook jarenlang in discussie geweest van nou, als je nou het Groningen gasbelt, het Groningen gasveld of gasbel, als je d…

bodemdaling tegen te gaan. Nou, toen heeft bijvoorbeeld, is ook jarenlang in discussie geweest van nou, als je nou het Groningen gasbelt, het Groningen gasveld of gasbel, als je die stabiliseert door stikstof te injecteren. . .

dan

dan

je aardgas blijven winnen. Want dan zijn er geen aardbevingen meer of te verwaarlozen aardbevingen. Nou, dat heeft de nam toen van wat wereldwijdbekend was, allemaal bij elkaar ge…

je aardgas blijven winnen. Want dan zijn er geen aardbevingen meer of te verwaarlozen aardbevingen. Nou, dat heeft de nam toen van wat wereldwijdbekend was, allemaal bij elkaar gezet. Het is echt een geweldig rapport. Dat lijkt dan, ook al ben ik kritisch over alles, dat is een geweldig rapport waar ik echt veel aan heb gehad. Want toen dan bijvoorbeeld aan de orde kwam via het ministerie van Economische Zaken.

van ja

van ja

door stikstof te gaan injecteren

door stikstof te gaan injecteren

verminderen de risico's

verminderen de risico's

Nou, punt 1 dacht ik; hoe komen ze daar nu weer bij. Nou dan zie je dus ook even over de rol van de wetenschap in dit geheel. Klein detail, maar die ik veel uitgebreider zou kunne…

Nou, punt 1 dacht ik; hoe komen ze daar nu weer bij. Nou dan zie je dus ook even over de rol van de wetenschap in dit geheel. Klein detail, maar die ik veel uitgebreider zou kunnen vertellen

er waren dus over risico's, waren er analyses

er waren dus over risico's, waren er analyses

voor het ministerie van economische zaken, minister Kamp die vond

voor het ministerie van economische zaken, minister Kamp die vond

de uitkomst van het risico niet geschikt. Toen heeft hij iemand ingehuurd met een andere, en volgens velen verouderde of wetenschappelijk verouderde opvatting over risico's…

de uitkomst van het risico niet geschikt. Toen heeft hij iemand ingehuurd met een andere, en volgens velen verouderde of wetenschappelijk verouderde opvatting over risico's

die bracht

die bracht

duurbetaald door minister Kamp een rapport uit wat er eigenlijk op neerkwam; in de provincie Groningen zijn erwel eens dingen met de auto's botsingen waarbij mensen van overlijden…

duurbetaald door minister Kamp een rapport uit wat er eigenlijk op neerkwam; in de provincie Groningen zijn erwel eens dingen met de auto's botsingen waarbij mensen van overlijden. De aardgaswinning heeft tot nu toe tot enkele doden geleid, dus we kunnen rustig doorgaan met de gaswinning. Nou, dat was toen voor minister Kamp een prima rapport om te zeggen, we gaan door met de gaswinning.

Dat is ook, vind ik soms de merkwaardige rol van wetenschap, of wetenschappers in dit, in dit hele dossier.

Dat is ook, vind ik soms de merkwaardige rol van wetenschap, of wetenschappers in dit, in dit hele dossier.

En later waren er dan weer wetenschappers die zeiden, ja stikstofinjectie is ideaal, moet je doen. Nou toen kon ik gebruik maken van het eerste rapport van, van de NAM, waar over …

En later waren er dan weer wetenschappers die zeiden, ja stikstofinjectie is ideaal, moet je doen. Nou toen kon ik gebruik maken van het eerste rapport van, van de NAM, waar over stikstofinjectie ontzettend veel in staat over hoeveel installaties je daarvoor nodig hebt, hoe hoog die installaties zijn, enzovoort enzovoort. Nou, die kon ik toen gewoon citeren van, nou men zegt hiervan

stikstofinjectie, maar de NAM schreef toen al die en die en die, zo en zo hoog en dat betekent dat ze dus als ze in Delfzijl naast de bestaande gascentrale komen te staan, zijn di…

stikstofinjectie, maar de NAM schreef toen al die en die en die, zo en zo hoog en dat betekent dat ze dus als ze in Delfzijl naast de bestaande gascentrale komen te staan, zijn die hoger dan de gascentralen. Kon ik dus

schrijven, citeren, wat de NAM had geschreven, dus.

schrijven, citeren, wat de NAM had geschreven, dus.

tja, zo is dat ook gegaan, dat. . .

tja, zo is dat ook gegaan, dat. . .

je kunt allemaal kritiek hebben op de NAM,

je kunt allemaal kritiek hebben op de NAM,

ik vind dus ook dat beleidsmatig er ook merkwaardige dingen geweest zijn, maar gewoon feitelijk

ik vind dus ook dat beleidsmatig er ook merkwaardige dingen geweest zijn, maar gewoon feitelijk

is er een heleboel dingen die de NAM heeft gedaan die prima was en nog één ding wat ik nog wil vertellen. . .

is er een heleboel dingen die de NAM heeft gedaan die prima was en nog één ding wat ik nog wil vertellen. . .

na de aardbeving bij Huizinge,

na de aardbeving bij Huizinge,

was eigenlijk onbekend

was eigenlijk onbekend

hoe de aardbevingen zich zouden ontwikkelen bij de gaswinning, en bleek dus eigenlijk ook dat de modellen over de gaswinning

hoe de aardbevingen zich zouden ontwikkelen bij de gaswinning, en bleek dus eigenlijk ook dat de modellen over de gaswinning

dat men daar niet heel veel informatie over had, want er waren niet veel meetpunten in de ondergrond.

dat men daar niet heel veel informatie over had, want er waren niet veel meetpunten in de ondergrond.

nou

nou

toen had dus de NAM bedacht,

toen had dus de NAM bedacht,

samen met het ministerie van economische zaken, we moeten meer meetpunten hebben, toen heeft de NAM ook,

samen met het ministerie van economische zaken, we moeten meer meetpunten hebben, toen heeft de NAM ook,

en dat ging dan via de overheid want de NAM adverteerde daar niet voor, maar dan kon je je dus aanmelden als je een zeg maar kort samengevat…

en dat ging dan via de overheid want de NAM adverteerde daar niet voor, maar dan kon je je dus aanmelden als je een zeg maar kort samengevat

bevingsmeter in je huis wilde hebben,

bevingsmeter in je huis wilde hebben,

kon je je aanmelden, ik dacht van nou ik wil wel weten hoe dat zit, of wat er hier in huis bij mijin huis gebeurt, nou.

kon je je aanmelden, ik dacht van nou ik wil wel weten hoe dat zit, of wat er hier in huis bij mijin huis gebeurt, nou.

Toen ben ik tot mijn eigen verbazing,

Toen ben ik tot mijn eigen verbazing,

ben ik uitgekozen voor die bevingsmeter.

ben ik uitgekozen voor die bevingsmeter.

toen heb ik nog naar de NAM naar de voorlichter gebeld en gezegd van nou kijk ik ben uitgekozen, ik vind het prima, maar u weet dat ik ook schrijf dus ik schrijf dan ook over wat …

toen heb ik nog naar de NAM naar de voorlichter gebeld en gezegd van nou kijk ik ben uitgekozen, ik vind het prima, maar u weet dat ik ook schrijf dus ik schrijf dan ook over wat ik waarneem.

Is dat goed, nou ja toen kon ze bij, ze vonden ze zo goed, ja ze kon het moeilijk zeggen van nee, want dan dachten ze ja die Herman die gaat dan weer een artikel schrijven van dat…

Is dat goed, nou ja toen kon ze bij, ze vonden ze zo goed, ja ze kon het moeilijk zeggen van nee, want dan dachten ze ja die Herman die gaat dan weer een artikel schrijven van dat hij sommige dingen niet mag. Maar ze vonden dat goed, nou, dus ik had dus ook zo'n bevingsmeter bij mij in de meterkast.

en daar kon ik precies op zien. . .

en daar kon ik precies op zien. . .

of er aardbevingen waren geweest en ik kon ook zien of er zwaar verkeer hier in de omgeving was die trillingen

of er aardbevingen waren geweest en ik kon ook zien of er zwaar verkeer hier in de omgeving was die trillingen

veroorzaakt en dus op die manier kon ik dus ook echt zeg maar toende aardbeving bij Zeerijp was in 2018 die eigenlijk de ommekeer heeft betekend in de gaswinningbeleid, daarna was…

veroorzaakt en dus op die manier kon ik dus ook echt zeg maar toende aardbeving bij Zeerijp was in 2018 die eigenlijk de ommekeer heeft betekend in de gaswinningbeleid, daarna was het echt heel duidelijk vande gaswinning moet terug naar nul. Nou, toen

heb ik dit

heb ik dit

gemeten bij mij, dat was, en er zat dus een meter, een aardbevingsmeter zat bij mij in de meterkast.

gemeten bij mij, dat was, en er zat dus een meter, een aardbevingsmeter zat bij mij in de meterkast.

En de waarnemer, kon ik zien op mijn laptop, daar had ik allemaal apparaten voor dus zo kon ik toen zien wat er bij mij gemeten is,

En de waarnemer, kon ik zien op mijn laptop, daar had ik allemaal apparaten voor dus zo kon ik toen zien wat er bij mij gemeten is,

Op welk moment? Dan kon ik zien van ja.

Op welk moment? Dan kon ik zien van ja.

En de mensen die zo'n aardbevingsmeter hadden, die kregen ook allemaal gegevens van het geheel. Dus ook zeg maar, dit is wat er overal gemeten is en ik zit als meer hier in deze r…

En de mensen die zo'n aardbevingsmeter hadden, die kregen ook allemaal gegevens van het geheel. Dus ook zeg maar, dit is wat er overal gemeten is en ik zit als meer hier in deze range. Dus dan ziet u dat daar in de buurt van waar die beving was, is het allemaal veel erger geweest. Nou, die gegevens heb ik dus en gelukkig ook vastgelegd in dit boek. Want toen de nam uit de gaswinnen werd gehaald door de regering, heeft de nam ook hun hele aardbevingsmeters, ook die bij mij in de meterkast,

Die is toen weggehaald. Ik kon hem ook laten staan, maar de software daarvoor, daar had ik geen verstand van. Dat was allemaal heel ingewikkeld aan elkaar. Daar heb ik geen versta…

Die is toen weggehaald. Ik kon hem ook laten staan, maar de software daarvoor, daar had ik geen verstand van. Dat was allemaal heel ingewikkeld aan elkaar. Daar heb ik geen verstand van.

Legt u eens uit waarom de NAM dat weghaalde allemaal?

Legt u eens uit waarom de NAM dat weghaalde allemaal?

Op een gegeven moment heeft de regering besloten, de NAM moet uit het gaswinningssysteem. En ook bijvoorbeeld de rekenmodellen voor welke gaswinnings, welke aardbevingen ik zou ku…

Op een gegeven moment heeft de regering besloten, de NAM moet uit het gaswinningssysteem. En ook bijvoorbeeld de rekenmodellen voor welke gaswinnings, welke aardbevingen ik zou kunnen veroorzaken,

moest dus in handen komen van TNO.

moest dus in handen komen van TNO.

Want dat was dan onafhankelijk.

Want dat was dan onafhankelijk.

Nou, dat is toen zo gedaan. En toen heeft dus ook de NAM gezegd, ja, als wij helemaal uit het systeem worden gehaald, dan zetten we ook die aardbevingsensoren.…

Nou, dat is toen zo gedaan. En toen heeft dus ook de NAM gezegd, ja, als wij helemaal uit het systeem worden gehaald, dan zetten we ook die aardbevingsensoren.

Want dat was een hele kostbare operatie, ook voor de NAM. Nou ja, gegeven de miljardenwinst valt dat misschien ook nog wel mee. Maar dat was de NAM die wilde uit het systeem, dus …

Want dat was een hele kostbare operatie, ook voor de NAM. Nou ja, gegeven de miljardenwinst valt dat misschien ook nog wel mee. Maar dat was de NAM die wilde uit het systeem, dus die wilde dus, of die moest uit het systeem. En daarom zijn dus ook, is er ook dat hele, die hele gaswinningsmeters, dat allemaal is stopgezet. En TNO heeft dat niet overgenomen, dus ze hadden ook de NAM dat ook aan TNO kunnen zeggen, of TNO kunnen zeggen, nou, we hebben hier het meetsysteem en beste mensen van TNO,

u kunt dit overnemen, dan heeft u ook gegevens van een heleboel mensen thuis verspreid over de provincie. Maar dat heeft TNO niet gedaan. TNO heeft overigens wel modellen overgeno…

u kunt dit overnemen, dan heeft u ook gegevens van een heleboel mensen thuis verspreid over de provincie. Maar dat heeft TNO niet gedaan. TNO heeft overigens wel modellen overgenomen, die ontzettend veel lijken op wat de NAM had.

Maar ja, de ene was dus de particuliere bedrijf. En de andere was van een zogeheten onafhankelijk onderzoekinstituut.

Maar ja, de ene was dus de particuliere bedrijf. En de andere was van een zogeheten onafhankelijk onderzoekinstituut.

kunt u zich nog herinneren dat het 50 jaargaswinning was

kunt u zich nog herinneren dat het 50 jaargaswinning was

dat dat gevierd werd

dat dat gevierd werd

daar kan ik mij maar heel vaag wat van herinneren

daar kan ik mij maar heel vaag wat van herinneren

dus, nee in die tijd hield ik mij daar niet zo mee bezig met. . .

dus, nee in die tijd hield ik mij daar niet zo mee bezig met. . .

Daar was ik dus niet direct bij betrokken of vooruitgenodigd of wat dan ook. Dus daar kan ik verder weinig over zeggen.

Daar was ik dus niet direct bij betrokken of vooruitgenodigd of wat dan ook. Dus daar kan ik verder weinig over zeggen.

U noemde net de rol van de wetenschappers in dit hele dossier. Ja. Hoe kijkt u daarnaar?

U noemde net de rol van de wetenschappers in dit hele dossier. Ja. Hoe kijkt u daarnaar?

De rol van de wetenschappers in dit hele dossier daar heb ik soms van, het lijkt misschien gek dat ik dat zeg, maar de wetenschappers van de NAM vind ik eigenlijk betrouwbaarder d…

De rol van de wetenschappers in dit hele dossier daar heb ik soms van, het lijkt misschien gek dat ik dat zeg, maar de wetenschappers van de NAM vind ik eigenlijk betrouwbaarder dan de wetenschappers die dit doen die bij universiteiten werken.

Ja.

Ja.

De wetenschappers die dit doen, die bij universiteiten werken en dit doen in opdracht van de regering, behalve overigens het kennisplatform gaswinning, waar Tom Posmas en Nienke B…

De wetenschappers die dit doen, die bij universiteiten werken en dit doen in opdracht van de regering, behalve overigens het kennisplatform gaswinning, waar Tom Posmas en Nienke Busser bij werken, die zijn onafhankelijk. Maar instituten of wetenschappers die opdracht krijgen van de regering voor allemaal, hebben gekregen voor allerlei onderzoekingen over gaswinning.

Daar denk ik echt van, nou, waarom doen ze dat zo, of selectieve informatie. En daar heeft dus ook de overheid telkens invloed op de eindtekst, op de eindversie.…

Daar denk ik echt van, nou, waarom doen ze dat zo, of selectieve informatie. En daar heeft dus ook de overheid telkens invloed op de eindtekst, op de eindversie.

Dus ook het platform, het kennisplatform van Nienke Busser en Tom Posmas heeft ook nog niet zo lang geleden een analyse gemaakt over de stal van zaken over de gaswinning, waarbij …

Dus ook het platform, het kennisplatform van Nienke Busser en Tom Posmas heeft ook nog niet zo lang geleden een analyse gemaakt over de stal van zaken over de gaswinning, waarbij op het eind het zo ook gaat over de rol van wetenschap.

En dat is eigenlijk hetzelfde als wat ik nu zeg, dat in mijn woorden, want zij hebben dat heel anders opgeschreven. Maar dat dus bij dit geheel, en daar waar het ook gaat over mod…

En dat is eigenlijk hetzelfde als wat ik nu zeg, dat in mijn woorden, want zij hebben dat heel anders opgeschreven. Maar dat dus bij dit geheel, en daar waar het ook gaat over modellen en onzekerheid van modellen en de toekomst,

Ik maak gebruik van de spijkwoord de toekomst, of ja, de modellen zijn onzeker voor alles wat om de toekomst gaat.

Ik maak gebruik van de spijkwoord de toekomst, of ja, de modellen zijn onzeker voor alles wat om de toekomst gaat.

Om de toekomst te voorspellen, dat is ontzettend lastig, want dan zou je ontzettend veel gegevens moeten hebben en die heb je allemaal niet. Dus daar zitten ook allemaal analyses …

Om de toekomst te voorspellen, dat is ontzettend lastig, want dan zou je ontzettend veel gegevens moeten hebben en die heb je allemaal niet. Dus daar zitten ook allemaal analyses en aannames aan achter. En dat zie je dus echt bij verschillende dingen van universiteiten, want dan gaat het niet alleen over aardgas en de gaswinning en de gevolgen, maar ook over kernenergie.

Moet ik helaas af en toe constateren dat het spreekwoord van kracht is, wiens brood men eet, diens woord men spreekt. Hoe constateert u dat?…

Moet ik helaas af en toe constateren dat het spreekwoord van kracht is, wiens brood men eet, diens woord men spreekt. Hoe constateert u dat?

Dat constateer ik doordat ik dus zie dat er bepaalde aannames gedaan zijn, bijvoorbeeld over de definitie van risico. Dan is er één definitie van risico genomen uit de velen die…

Dat constateer ik doordat ik dus zie dat er bepaalde aannames gedaan zijn, bijvoorbeeld over de definitie van risico. Dan is er één definitie van risico genomen uit de velen die er zijn.

En dat is dan net de definitie die de regering goed uitkomt.

En dat is dan net de definitie die de regering goed uitkomt.

Daar heb ik ook over, met Tom Postmes, nou ja, goed, laat ik zo zeggen, met mensen van het kennisplatform, die mede dit onderzoek, heb ik ook wel gesprekken gehad over hoe apart h…

Daar heb ik ook over, met Tom Postmes, nou ja, goed, laat ik zo zeggen, met mensen van het kennisplatform, die mede dit onderzoek, heb ik ook wel gesprekken gehad over hoe apart het eigenlijk is dat er over risico's sommige aannames dan,

sommige mensen of sommige mensen die zich professor mogen noemen, bepaalde dingen mogen wel zeggen en dat dan het dus echt lijkt alsof dus het feit dat ze professor zijn,…

sommige mensen of sommige mensen die zich professor mogen noemen, bepaalde dingen mogen wel zeggen en dat dan het dus echt lijkt alsof dus het feit dat ze professor zijn,

maakt dat ze als het ware een areool van onaantastbaarheid over zich hebben.

maakt dat ze als het ware een areool van onaantastbaarheid over zich hebben.

Terwijl als er dus uit risico's en berekeningen over risico's er één iets genomen wordt wat de regering op dat moment goed uitkwam.

Terwijl als er dus uit risico's en berekeningen over risico's er één iets genomen wordt wat de regering op dat moment goed uitkwam.

U beschreef net de onbekeer in 2018, die noemde u net. Kun u daar iets meer over zeggen?

U beschreef net de onbekeer in 2018, die noemde u net. Kun u daar iets meer over zeggen?

De aardbeving in 2012, die maakte dat dus het verband tussen de gaswinning en de aardbeving expliciet werd.

De aardbeving in 2012, die maakte dat dus het verband tussen de gaswinning en de aardbeving expliciet werd.

In de jaren daarop was het zo dat in 2013 kwam dus het rapport uit van de regering en ook van de NAM over het verband tussen de gaswinning en de aardbevingen.…

In de jaren daarop was het zo dat in 2013 kwam dus het rapport uit van de regering en ook van de NAM over het verband tussen de gaswinning en de aardbevingen.

Wat de regering toen in de persoon van minister Kamp heeft gezegd, is van nou we gaan de gaswinning niet terugschroeven, want we gaan meer onderzoek doen. Toen is dus in 2013, in …

Wat de regering toen in de persoon van minister Kamp heeft gezegd, is van nou we gaan de gaswinning niet terugschroeven, want we gaan meer onderzoek doen. Toen is dus in 2013, in die periode vanaf 2010, is er 53 miljard kuub gas gewonnen, wat eigenlijk een record was, terwijl het idee was we moeten minder gas gaan winnen. Nou, toen hadden we dus dan in 2018 de aardbeving en toen was voor velen, ook van de kant van het bestuur en ook van de kant van de Tweede Kamerleden, was de maat vol.

Die zeiden van, nu is het genoeg geweest.

Die zeiden van, nu is het genoeg geweest.

Er is ons voorgehouden dat er wel mee viel, of dat er nog meer onderzoek zou gebeuren enzovoort. En nu zien we dat het weer een zware aardbeving is. Daar moeten we nu meteen mee s…

Er is ons voorgehouden dat er wel mee viel, of dat er nog meer onderzoek zou gebeuren enzovoort. En nu zien we dat het weer een zware aardbeving is. Daar moeten we nu meteen mee stoppen.

Dus die aardbeving in 2018 was dus in die zin dus de omgekeer, dat ook degene binnen allerlei besturen in het noorden die eerst aarzelden van, nou klopt het allemaal wel en hoe zi…

Dus die aardbeving in 2018 was dus in die zin dus de omgekeer, dat ook degene binnen allerlei besturen in het noorden die eerst aarzelden van, nou klopt het allemaal wel en hoe zit het dan enzovoort.

Dat die toen nadrukkelijk zeiden, hier moeten we mee stoppen en in 2018 kwam er toen ook een heel duidelijk advies van het staatssoceal op de mijnen al uit.…

Dat die toen nadrukkelijk zeiden, hier moeten we mee stoppen en in 2018 kwam er toen ook een heel duidelijk advies van het staatssoceal op de mijnen al uit.

En dus ook een heel goed leesbaar door iedereen in de provincie Groningen zo ongeveer, die zich ermee bezig hielp, iedere geïnteresseerde, die last had van de aardbeving, al die …

En dus ook een heel goed leesbaar door iedereen in de provincie Groningen zo ongeveer, die zich ermee bezig hielp, iedere geïnteresseerde, die last had van de aardbeving, al die tienduizenden mensen. Die konden dat lezen, waarin ook een pleidooi werd gehouden voor de stopzetting van de grotswinding. In ieder geval drastisch reduceren.

In dat jaar was het ook zo dat bijvoorbeeld ook de Groningen Bordenbeweging ook allemaal acties ging organiseren en optochten. Nou, toen was het dus echt iets van, nou nu is het e…

In dat jaar was het ook zo dat bijvoorbeeld ook de Groningen Bordenbeweging ook allemaal acties ging organiseren en optochten. Nou, toen was het dus echt iets van, nou nu is het een maat vol. En dat is dus inderdaad ook door de bestuur ook overgenomen.

Wat betekent dat persoonlijk voor u?

Wat betekent dat persoonlijk voor u?

Persoonlijk betekende dat dat ik toen dacht van nou, in 2018, eerst zien dan geloven, ik blijf dus gewoon de informatie bijhouden over al die onderwerpen.…

Persoonlijk betekende dat dat ik toen dacht van nou, in 2018, eerst zien dan geloven, ik blijf dus gewoon de informatie bijhouden over al die onderwerpen.

Dus, ja, persoonlijk heeft dat voor mij niet veel betekend. Maar dat ik dacht van nou, het lijkt er dus nu op dat het landsbestuur luistert naar mensen in de provincie Groningen.…

Dus, ja, persoonlijk heeft dat voor mij niet veel betekend. Maar dat ik dacht van nou, het lijkt er dus nu op dat het landsbestuur luistert naar mensen in de provincie Groningen.

Maar eerst zien, maar dan geloven. Nou, die idee van toch dat Groningen eerder, zeg maar, er zijn 400 miljard aardgasbaten uit het Groningenveld gehaald, heb ik ook uitgerekend.…

Maar eerst zien, maar dan geloven. Nou, die idee van toch dat Groningen eerder, zeg maar, er zijn 400 miljard aardgasbaten uit het Groningenveld gehaald, heb ik ook uitgerekend.

En, nou, daar heeft de provincie Groningen ongeveer heel weinig van teruggekregen. Ik weet er ook nog wel van toen, op een gegeven moment ook, Max van der Beeg, toen hij nog hier,…

En, nou, daar heeft de provincie Groningen ongeveer heel weinig van teruggekregen. Ik weet er ook nog wel van toen, op een gegeven moment ook, Max van der Beeg, toen hij nog hier, gewoon de commissaris van, was hij nu, van de koning of van de koningin, dan weet ik niet meer wie wel commissaris was.

Die pleitte toen voor één miljoen, een pot voor één miljoen voor de, voor Groningen, voor de gas, afgevolgen van de gaswinning. Toen werd hij zo ongeveer voor gek verklaard. N…

Die pleitte toen voor één miljoen, een pot voor één miljoen voor de, voor Groningen, voor de gas, afgevolgen van de gaswinning. Toen werd hij zo ongeveer voor gek verklaard. Nou, toen, in die tijd was er ook over de, over de aardgasbaten heel weinig bekend.

Toen had ik, was er een rapport wat dus begin jaren tachtig verschijnen is, wat zo ongeveer eigenlijk niet had mogen verschijnen, wat ik ondergronds heb gekregen toen.…

Toen had ik, was er een rapport wat dus begin jaren tachtig verschijnen is, wat zo ongeveer eigenlijk niet had mogen verschijnen, wat ik ondergronds heb gekregen toen.

Dat heb ik gebruikt met gegevens van de NAM en de gasunie over de aardgasbaten, jaar voor jaar voor jaar uitgerekend. En toen heb ik een sommetje gemaakt en daar ook in de Dagblad…

Dat heb ik gebruikt met gegevens van de NAM en de gasunie over de aardgasbaten, jaar voor jaar voor jaar uitgerekend. En toen heb ik een sommetje gemaakt en daar ook in de Dagblad van het Noorden wat over geschreven, dat ik vond dat toch Max van der Beeg heel bescheiden was, dat hij slechts één procent van de gasbaten vroeg.

Nou ja, dat vonden dus, wat meer VVD, CDA-achtige mensen, die vonden dat niet fijn dat ik dat geschreven had. Toen dacht ik, ja, goed, oké, toon maar aan dat het niet klopt. Nou …

Nou ja, dat vonden dus, wat meer VVD, CDA-achtige mensen, die vonden dat niet fijn dat ik dat geschreven had. Toen dacht ik, ja, goed, oké, toon maar aan dat het niet klopt. Nou ja, daar hebben ze dat nu toe niet kunnen doen.

Max van der Beeg was er weer heel blij mee natuurlijk.

Max van der Beeg was er weer heel blij mee natuurlijk.

Maar dat was dus het idee van de aardgasbaten die, nou, daar heeft het hele Nederland van geproefd, geprofiteerd. En nu wil Groningen iets, nou en dan, zeg maar, die Max van der B…

Maar dat was dus het idee van de aardgasbaten die, nou, daar heeft het hele Nederland van geproefd, geprofiteerd. En nu wil Groningen iets, nou en dan, zeg maar, die Max van der Beeg wil één miljard, nou wat onzin, dat doen we niet. Dat was de reactie vanuit Den Haag, vanuit allerlei politieke partijen. Nou ja, zo'n sommetje kon ik dus maken. En het gekke is dus, dat wat ik ook in dit boek met moeite bij elkaar heb geveegd, heel veel detailsommen, ook vergelijking van aardgasbaten uit de kleine gasvelden met het Groningenveld.

Toen kwam het rapport van de enquętecommissie uit en het verschil tussen wat zij hadden gepubliceerd toen als aardgasbaten uit het Groningenveld en wat ik had uitgerekend was 3 m…

Toen kwam het rapport van de enquętecommissie uit en het verschil tussen wat zij hadden gepubliceerd toen als aardgasbaten uit het Groningenveld en wat ik had uitgerekend was 3 miljard op de 400 zoveel miljard. Nou, ik dacht wel, een aardig sommetje gemaakt. Maar sindsdien wordt het natuurlijk, gewoon van, de enquętecommissie heeft dat uitgerekend. Ja, dan klopt het. Terwijl als ik dat heb, dan zeg ik me weer vanuit, zijn we vanuit de bestuur in Den Haag of he, vanuit de regering van, ja nee, dat is, he, dat is, dat, he. Wordt er een beetje na, een beetje laaddunkend over gedaan.

Maar goed, dat zijn de politieke verhoudingen en het idee van, ja, er is iemand in Groningen die dat uitrekent, maar als de enquętecommissie heeft uitgerekend, ja, die hebben dan…

Maar goed, dat zijn de politieke verhoudingen en het idee van, ja, er is iemand in Groningen die dat uitrekent, maar als de enquętecommissie heeft uitgerekend, ja, die hebben dan een aureool van betrouwbaarheid, dus die geloven het dus nu. Nou ja, dat soort dingen kon ik gemakkelijk mee leven en was ik des te blijer dat ik, wat ik heb uitgerekend, zo ongeveer overeenkomt met wat de enquętecommissie heeft uitgerekend. Dus daar kon ik heel tevreden over zijn en dacht, nou, goed werk geleverd helemaal.

Dat boek, hè, dat is u gaan maken, hoe is dat gekomen dat u dat ging doen?

Dat boek, hè, dat is u gaan maken, hoe is dat gekomen dat u dat ging doen?

En, ik was, ik was al een tijdje, was ik, dacht ik, ik moet eens een boek gaan maken over hoe dat allemaal is gegaan.

En, ik was, ik was al een tijdje, was ik, dacht ik, ik moet eens een boek gaan maken over hoe dat allemaal is gegaan.

En, nou, dat is op zich op een hele aparte manier gegaan. Nou, kijk, toen was er dus, toen, hoe heet het ook alweer, ja, hoe die precies heette, ja, of hoe de organisatie heette, …

En, nou, dat is op zich op een hele aparte manier gegaan. Nou, kijk, toen was er dus, toen, hoe heet het ook alweer, ja, hoe die precies heette, ja, of hoe de organisatie heette, dat weet ik zo niet meer. Maar in ieder geval, begin opnieuw.

Op een gegeven moment bleek dat er een theatervoorstelling over de gaswinning gemaakt zal worden.

Op een gegeven moment bleek dat er een theatervoorstelling over de gaswinning gemaakt zal worden.

Toen dacht ik, god, wie gaat dat maken en hoezo? Nou, dat bleek door een theatermaakster uit Drenthe, Geke Hoogstins heet zij, die bleek dat te gaan maken. En toen heb ik haar ges…

Toen dacht ik, god, wie gaat dat maken en hoezo? Nou, dat bleek door een theatermaakster uit Drenthe, Geke Hoogstins heet zij, die bleek dat te gaan maken. En toen heb ik haar geschreven van, nou, dat, dat, dat en dat. En op basis van welke informatie gaat u dat, hè, dat maken?

En toen is zij met anderen ook hier op bezoek geweest.

En toen is zij met anderen ook hier op bezoek geweest.

En had zij gezien dat ik toch wel veel informatie had. Die zei voor het schrijven van de dialogen, voor de voorstelling die wel dansen enzovoort in voorkwam. Want toen vroeg ze no…

En had zij gezien dat ik toch wel veel informatie had. Die zei voor het schrijven van de dialogen, voor de voorstelling die wel dansen enzovoort in voorkwam. Want toen vroeg ze nog aan mij of ik daar wat mee had. Toen zei ik, nou, ik ging al vele jaren, vond ik dus dat met het bezig zijn met al die feiten, dat is een beetje eenzijdig met mijn geest. Dus ik ging al vele jaren altijd naar dansvoorstellingen. Dat ik kon zien dat mensen op een heel andere manier ook bezig konden zijn. Vooral als harmonie, namens bij mezelf.

Dus, toen Geke Hoogstins zei ik, ja, er komt ook dans bij. Nou, prima, fijn, prachtig, he. Nou, toen zei ze, ja, nou, we gaan dus ook kijken hoe dat verder gaat. En toen was er …

Dus, toen Geke Hoogstins zei ik, ja, er komt ook dans bij. Nou, prima, fijn, prachtig, he. Nou, toen zei ze, ja, nou, we gaan dus ook kijken hoe dat verder gaat. En toen was er een bijeenkomst en daar was ook degene die van de uitgever van dit boek, die was daar ook.

En daar, die kende ik dus niet, want toen had, zeg maar, werden wij er aan elkaar voorgesteld. En toen bleek dus dat dus ook degene die toen de baas was van de uitgeverij profiel…

En daar, die kende ik dus niet, want toen had, zeg maar, werden wij er aan elkaar voorgesteld. En toen bleek dus dat dus ook degene die toen de baas was van de uitgeverij profiel, meneer Scholma, dat hij een boek wilde gaan uitbrengen over de gaswinning.

En dan zou ik een theaterstuk ook zo ongeveer een beetje tegelijk. Nou ja, er is allemaal in de soep gelopen, want toen kwam het corona. Dus, nou ja, dat theaterstuk is wel later …

En dan zou ik een theaterstuk ook zo ongeveer een beetje tegelijk. Nou ja, er is allemaal in de soep gelopen, want toen kwam het corona. Dus, nou ja, dat theaterstuk is wel later gebeurd, maar, nou.

Dus, toen zei meneer Scholma van, ja, dat hij dus vond dat er een goed boek over de gaswinning gemaakt moest worden. Nou, dat heb ik met hem gesproken en toen heb ik gezegd van, h…

Dus, toen zei meneer Scholma van, ja, dat hij dus vond dat er een goed boek over de gaswinning gemaakt moest worden. Nou, dat heb ik met hem gesproken en toen heb ik gezegd van, hoe gaat dat, dat, dat, dat, dat, dat. Nou, en toen heeft hij gezegd van, van, nou, dat als ik daar, zeg maar, tegen een soort van auteursvergoeding dat wilde gaan doen, he.

Dat kon ik, kreeg ik de vrije hand om dat te gaan doen. Zou door hun gemaakt worden en uitgegeven worden.

Dat kon ik, kreeg ik de vrije hand om dat te gaan doen. Zou door hun gemaakt worden en uitgegeven worden.

En, eh, kwam dus bij dat, eh, hij zei van, nou, dat, dat de planningen, toen zei hij, ja, hoe lang ik nog leef, is de vraag. Dus we rekenen, dus we gaan er toch een beetje haast b…

En, eh, kwam dus bij dat, eh, hij zei van, nou, dat, dat de planningen, toen zei hij, ja, hoe lang ik nog leef, is de vraag. Dus we rekenen, dus we gaan er toch een beetje haast bij maken.

Nou.

Nou.

Het dramatische van het geheel is dat, hij is toen ook eens bij me geweest, toen hij al met allerlei chemokuren bezig was. En ik dacht, hij leeft niet lang meer.…

Het dramatische van het geheel is dat, hij is toen ook eens bij me geweest, toen hij al met allerlei chemokuren bezig was. En ik dacht, hij leeft niet lang meer.

Maar toen bleek dus dat zijn wens was, om iets voor de Groningers te doen als uitgever, dat er een boek over gaswinning kwam.

Maar toen bleek dus dat zijn wens was, om iets voor de Groningers te doen als uitgever, dat er een boek over gaswinning kwam.

Martin Scholma is overleden toen het boek een week oud was. Dus hij heeft als het ware gewacht totdat hij dit kon zien. Is mijn uitleg.

Martin Scholma is overleden toen het boek een week oud was. Dus hij heeft als het ware gewacht totdat hij dit kon zien. Is mijn uitleg.

Degene die deze foto voor de voorpagina heeft gemaakt, is tijdens het proces van het schrijven overleden.

Degene die deze foto voor de voorpagina heeft gemaakt, is tijdens het proces van het schrijven overleden.

En ik leef nog.

En ik leef nog.

Dus, u zult begrijpen dat ook hier, bij dit geheel zit, dus, nou, er is een foto van iemand die overleden is. En meneer Scholma, die dus dit, als een soort van nalatenschap, die g…

Dus, u zult begrijpen dat ook hier, bij dit geheel zit, dus, nou, er is een foto van iemand die overleden is. En meneer Scholma, die dus dit, als een soort van nalatenschap, die gaf dus ook toen ook aan mij aan dat hij twee dingen nog wilde. Eén was dat hij nog een keer met zijn vrouw daar naartoe wilde waar ze voor het eerst op vakantie zijn geweest. En de tweede was dat hij een boek over de gaswinning uit wilde brengen. Nou, dat is dus gebeurd. En de week nadat het uitgekomen was, is hij overleden.

Dus zo, ja, je bent er stil van, maar zo is het, dit is, zo is het echt gegaan.

Dus zo, ja, je bent er stil van, maar zo is het, dit is, zo is het echt gegaan.

Dit was de laatste wens, als het ware, van een van de twee laatste wensen van Martin Scholma.

Dit was de laatste wens, als het ware, van een van de twee laatste wensen van Martin Scholma.

En wat betekent dat dan voor u, dit boek?

En wat betekent dat dan voor u, dit boek?

Nou, dit boek is voor mij ook van, dat hier alles in staat wat op dat moment ik wist en wat er aan feiten was.

Nou, dit boek is voor mij ook van, dat hier alles in staat wat op dat moment ik wist en wat er aan feiten was.

En ook daarom wilde Martin Scholma dat dat zou gaan uitgebracht zou worden.

En ook daarom wilde Martin Scholma dat dat zou gaan uitgebracht zou worden.

Omdat hij ook wist dat er een enquętecommissie over de gaswinning zou gebeuren. En dat hij ook verwachtte dat na aanleiding van het resultaat van die enquętecommissie de gaswinn…

Omdat hij ook wist dat er een enquętecommissie over de gaswinning zou gebeuren. En dat hij ook verwachtte dat na aanleiding van het resultaat van die enquętecommissie de gaswinning gestopt zou worden. En dat wilde Martin Scholma ook. Dus hij vond dus dat, omdat hij ook wel wat dingen van mij gelezen had, vond dat dat met de betrouwbaarheid waarmee ik schrijf, dat hij dit boek uit zou wilden brengen. Om een bijdrage te leveren aan het verminderen van de gevolgen van de gaswinning voor Groningen.

Dus, dat is dus gelukt, want allemaal dingen die hierin staan, die, ik weet dus ook zeker wel, één iemand van de enquętecommissie, die heeft mij ook van alles over dit boek gev…

Dus, dat is dus gelukt, want allemaal dingen die hierin staan, die, ik weet dus ook zeker wel, één iemand van de enquętecommissie, die heeft mij ook van alles over dit boek gevraagd.

Toen ben ik daar niet verhoord, maar ja, dat hoeft dus ook niet, want dit was als het ware een samenvatting van alles wat er gebeurd was en de details ervan. Daar werden dan weer …

Toen ben ik daar niet verhoord, maar ja, dat hoeft dus ook niet, want dit was als het ware een samenvatting van alles wat er gebeurd was en de details ervan. Daar werden dan weer de afzonderlijke mensen over verhoord en daar ben ik niet geschikt voor. Dus in die zin is dus mijn boek, heeft ook een bijdrage geleverd, heb ik een bijdrage kunnen leveren aan het eindrapport van de enquętecommissie over de gaswinning, op grond waarvan de gaswinning nu bijna is stilgelegd. Dus daar kan ik heel tevreden over zijn.

Wat vindt u van de, dat het gestopt is uiteindelijk?

Wat vindt u van de, dat het gestopt is uiteindelijk?

Dat de gaswinning gestopt is.

Dat de gaswinning gestopt is.

Dat de gaswinning gestopt is, is op zich vanuit Groningen gezien een hele goede zaak.

Dat de gaswinning gestopt is, is op zich vanuit Groningen gezien een hele goede zaak.

Want de gaswinning, zeg maar, wat de NAM dus deed, gaswinning uit Groningen, was eigenlijk de enige activiteit in heel Nederland die ik ken of kende, waar duizenden huizen door be…

Want de gaswinning, zeg maar, wat de NAM dus deed, gaswinning uit Groningen, was eigenlijk de enige activiteit in heel Nederland die ik ken of kende, waar duizenden huizen door beschadigd werden. Ik heb ook wel aan overheden, of aan commissies van de regering, ook toen de regeringscommissie Meidam had geïnstalleerd, over gevolgen over de gaswinning en hoe daarmee om te gaan, heb ik ook gezegd bij een bijeenkomst van, kunt u mij een voorbeeld uitnoemen, opnoemen, kunt u mij een voorbeeld opnoemen van een industriele activiteit,

waarbij het toelaatbaar is dat er jaarlijks duizenden mensen schade van hebben.

waarbij het toelaatbaar is dat er jaarlijks duizenden mensen schade van hebben.

Nou, toen kon die niet. Toen zei ik, ja, waarom is dat dan aanvaardbaar?

Nou, toen kon die niet. Toen zei ik, ja, waarom is dat dan aanvaardbaar?

Ja, die vragen heb ik dus telkens gesteld.

Ja, die vragen heb ik dus telkens gesteld.

En die vragen zijn uiteindelijk ook, heb ik ook een bijdrage aangeleverd,

En die vragen zijn uiteindelijk ook, heb ik ook een bijdrage aangeleverd,

is dat dat er ook bij heeft bijgedragen dat de gaswinning gestopt is, maar dat betekent natuurlijk niet dat daarmee de behoefte aan aardgas gestopt is.…

is dat dat er ook bij heeft bijgedragen dat de gaswinning gestopt is, maar dat betekent natuurlijk niet dat daarmee de behoefte aan aardgas gestopt is.

En dat vond ik ook al vele jaren, dat, je kon gewoon in de jaren tachtig of in de jaren negentig, kon ik gewoon zien, staatjes over de afnemende gasvoorraad.…

En dat vond ik ook al vele jaren, dat, je kon gewoon in de jaren tachtig of in de jaren negentig, kon ik gewoon zien, staatjes over de afnemende gasvoorraad.

En toename van import uit Rusland.

En toename van import uit Rusland.

Nou, kon je gewoon zien, dat is de eindige zaak.

Nou, kon je gewoon zien, dat is de eindige zaak.

Ook als niet die ene gasleiding vanuit Rusland naar West-Europa opgeblazen was,

Ook als niet die ene gasleiding vanuit Rusland naar West-Europa opgeblazen was,

dan nog is uiteindelijk de gaswinning een eindige zaak.

dan nog is uiteindelijk de gaswinning een eindige zaak.

Dus, ik vond al vele jaren dat het van belang was om te kijken van, hoe kunnen we een energievoorziening krijgen,

Dus, ik vond al vele jaren dat het van belang was om te kijken van, hoe kunnen we een energievoorziening krijgen,

die niet afhankelijk is van fossiele brandstoffen?

die niet afhankelijk is van fossiele brandstoffen?

Nou, die vraag is nog steeds niet beantwoord.

Nou, die vraag is nog steeds niet beantwoord.

En ik moet dus vaststellen dat

En ik moet dus vaststellen dat

er juist nu weer ook in Groningen een discussie is, wel moeten kerncentrales gaan bouwen.

er juist nu weer ook in Groningen een discussie is, wel moeten kerncentrales gaan bouwen.

nou ja

nou ja

Dan willen ze ook de kerncentrale, sommige van de grootte van de kerncentrale Borssele. Nou, de kerncentrale Borssele zorgt nu voor 1% van de energievoorziening in Nederland. Dus …

Dan willen ze ook de kerncentrale, sommige van de grootte van de kerncentrale Borssele. Nou, de kerncentrale Borssele zorgt nu voor 1% van de energievoorziening in Nederland. Dus dan moeten we talloze kerncentrales gaan neerzetten. En dat duurt jaren voordat die er staan. Daar zou ik ook heel uitgebreid van alles over kunnen vertellen. Nog los van de kosten, dat is in Engeland, dan moeten de huishoudens dus nu, als het ware maandelijks, moeten ze een extra opcent op hun stroomrekening betalen als voor de voorfinanciering voor de bouw van kerncentrales.

Nou ja, zodoende dat de kernenergie voor de bedrijven zogenaamd goedkoop is. Dus de discussie over de betrouwbare energievoorziening in de toekomst, die is eigenlijk niet of zeer …

Nou ja, zodoende dat de kernenergie voor de bedrijven zogenaamd goedkoop is. Dus de discussie over de betrouwbare energievoorziening in de toekomst, die is eigenlijk niet of zeer onvoldoende geweest. En je kunt dus ook gewoon nagaan, bij de, ook al zou je zeggen er is geen broeikaseffect. Aardgasbevingen hebben we niks mee te maken.

We gaan door zoals nu. Dan kun je dus uitrekenen, wat zijn nu de voorraden fossiele energie in de wereld?

We gaan door zoals nu. Dan kun je dus uitrekenen, wat zijn nu de voorraden fossiele energie in de wereld?

En hoeveel wordt er nu gebruikt? En als we de groei van de afgelopen dertig jaar als die doorzet, wanneer is dat dan op? Nou, dan moet je een ingewikkelde formule met logaritmes e…

En hoeveel wordt er nu gebruikt? En als we de groei van de afgelopen dertig jaar als die doorzet, wanneer is dat dan op? Nou, dan moet je een ingewikkelde formule met logaritmes en 1-logaritme op loslaten.

Die formule ken ik gelukkigerwijs. En via Google kon ik die ook vinden, dus dan hoef ik niet zelf voortdurend al die sommetjes te maken, maar dan kwam er een uitkomst. Nou, komt e…

Die formule ken ik gelukkigerwijs. En via Google kon ik die ook vinden, dus dan hoef ik niet zelf voortdurend al die sommetjes te maken, maar dan kwam er een uitkomst. Nou, komt erop neer dat er zeg maar over een jaar of 15, dus dan hebben we zeg maar zo 2035, 2040, dan is alles op.

Dus de urgentie voor zon en wind en via zon en wind en vooral via wind waterstof te maken, die je dan ook kunt gebruiken als brandstof. Want eigenlijk, aardgas is de combinatie va…

Dus de urgentie voor zon en wind en via zon en wind en vooral via wind waterstof te maken, die je dan ook kunt gebruiken als brandstof. Want eigenlijk, aardgas is de combinatie van waterstof en kooldioxide. Dus de waterstof is de brandstof.

Dus als je dus via die weg, is het van belang waterstof te gaan maken voor de energievoorziening op de langere termijn.

Dus als je dus via die weg, is het van belang waterstof te gaan maken voor de energievoorziening op de langere termijn.

Nou, maar goed, ook in Groningen willen dus nu allerlei politieke partijen discussies hierover en over de energievoorziening in de toekomst niet aangaan.…

Nou, maar goed, ook in Groningen willen dus nu allerlei politieke partijen discussies hierover en over de energievoorziening in de toekomst niet aangaan.

En die roepen, ja, kernenergie.

En die roepen, ja, kernenergie.

Terwijl je dus gewoon kunt zeggen van, als je dat doet op de manier waarop het, gewoon de bouwtijd voor kerncentrales in het buitenland is eerder 15, 20 jaar, dus dan hebben we 20…

Terwijl je dus gewoon kunt zeggen van, als je dat doet op de manier waarop het, gewoon de bouwtijd voor kerncentrales in het buitenland is eerder 15, 20 jaar, dus dan hebben we 2040, 2045. Dus wat doe je in de toekomst, in de tussentijd? En de voorraad, uranium, zijn ook eindig. Dus de enige voorraad die oneindig is, is eigenlijk zon en wind. En aardgas en ook aardolie en kolen is eigenlijk een soort van gestolde zon en wind van miljoenen jaren geleden. Die we dan op een gegeven moment ook uit de grond zijn gaan halen en in hoog tempo op zijn gaan branden.

Zodoende dat je dan klimaatverandering daardoor krijgt.

Zodoende dat je dan klimaatverandering daardoor krijgt.

Dus de enige haalbare en uiteindelijk ook betaalbare en uitvoerbare energievoorziening op de lange toekomst is gebaseerd op zon en wind. Waarbij je waterstof nodig hebt om dat op …

Dus de enige haalbare en uiteindelijk ook betaalbare en uitvoerbare energievoorziening op de lange toekomst is gebaseerd op zon en wind. Waarbij je waterstof nodig hebt om dat op te slaan, dan bijvoorbeeld in de zoutkoppels.

En die waterstof kun je dan in de winter weer gebruiken om daar brandstof van te maken voor je verwarming en om te koken. Ja, en dat is overigens ook waar de gasunie nu op inzet.…

En die waterstof kun je dan in de winter weer gebruiken om daar brandstof van te maken voor je verwarming en om te koken. Ja, en dat is overigens ook waar de gasunie nu op inzet.

En in die zin denk ik van ja, dat is dan een goede ommezwaai die de gasunie nu heeft gemaakt.

En in die zin denk ik van ja, dat is dan een goede ommezwaai die de gasunie nu heeft gemaakt.

Hoe ziet Groningen in 2050 eruit?

Hoe ziet Groningen in 2050 eruit?

Dat is mij een raadsel hoe Groningen in 2050 eruit ziet.

Dat is mij een raadsel hoe Groningen in 2050 eruit ziet.

Als het zo doorgaat zoals nu, met de politieke partijen die als de VVD, de BBB en de Partij voor de Vrijheid,

Als het zo doorgaat zoals nu, met de politieke partijen die als de VVD, de BBB en de Partij voor de Vrijheid,

die hier in, en ook het Groningen Belang, die hier in Groningen, de gedeputeerden, of in ieder geval belangrijk zijn in de politiek,

die hier in, en ook het Groningen Belang, die hier in Groningen, de gedeputeerden, of in ieder geval belangrijk zijn in de politiek,

dan betekent dat dat er gewoon niks gebeurt. Dat er geen, er wordt gezegd, kernenergie, en dan wordt er gezegd, ja kernenergie op basis van thorium. Nou, dan is mijn vraag telkens…

dan betekent dat dat er gewoon niks gebeurt. Dat er geen, er wordt gezegd, kernenergie, en dan wordt er gezegd, ja kernenergie op basis van thorium. Nou, dan is mijn vraag telkens van, los van of ik er voor of tegen ben, is voortdurend mijn vraag, waar kun je zo'n centrale nu kopen? Stel dat er een energiebedrijf is die mij in zou huren en zeggen, Herman, we hebben hier een paar miljard, kijk wat je kunt kopen.

Dan, en ik vraag dan, waar kun je een kerncentrale op basis van thorium kopen? Die is nergens de wereld te koop.

Dan, en ik vraag dan, waar kun je een kerncentrale op basis van thorium kopen? Die is nergens de wereld te koop.

Die is misschien wel over twintig jaar te koop, maar het gaat er dus om dat we dus nu wat doen.

Die is misschien wel over twintig jaar te koop, maar het gaat er dus om dat we dus nu wat doen.

En hier in de wijk Paddepoel, woon ik in het deel met nieuwbouw, met super goed geïsoleerd. En ik heb ook nog zonnepanelen, zodat ik een hele lage energierekening heb. En ik heb …

En hier in de wijk Paddepoel, woon ik in het deel met nieuwbouw, met super goed geïsoleerd. En ik heb ook nog zonnepanelen, zodat ik een hele lage energierekening heb. En ik heb rolluiken om te voorkomen dat het hier al te warm wordt, zodat ik ook geen airco nodig heb. Nou, ander deel van de wijk Paddenpoel zijn heel slecht geïsoleerde huizen.

De huidige regering heeft op de begroting 14 miljard euro staan voor subsidie voor kernenergie.

De huidige regering heeft op de begroting 14 miljard euro staan voor subsidie voor kernenergie.

Ik zou dus zeggen, besteed die 14 miljard, om te beginnen ook hier in de wijk Paddepoel, de slecht geïsoleerde huizen aan te pakken. Daar hebben de mensen nu toch op korte termij…

Ik zou dus zeggen, besteed die 14 miljard, om te beginnen ook hier in de wijk Paddepoel, de slecht geïsoleerde huizen aan te pakken. Daar hebben de mensen nu toch op korte termijn veel meer aan, dan voor iets wat in het jaar 2040 misschien van de grond is.

Maar dit is wat de nieuwe regering wil.

Maar dit is wat de nieuwe regering wil.

Er zijn twee dingetjes waar ik nog even iets over wil vragen. Ja.

Er zijn twee dingetjes waar ik nog even iets over wil vragen. Ja.

Eentje daarvan is, wat heeft gaswinning met Groningen gedaan?

Eentje daarvan is, wat heeft gaswinning met Groningen gedaan?

Wat de gaswinning met Groningen heeft gedaan?

Wat de gaswinning met Groningen heeft gedaan?

De gaswinning heeft aanvankelijk voor Groningen veel positieve dingen gedaan.

De gaswinning heeft aanvankelijk voor Groningen veel positieve dingen gedaan.

Want ja, het gas werd uit de grond gehaald, die leidingen moesten aangelegd worden, de gasunie, groot gebouw, er gingen honderden mensen werken.…

Want ja, het gas werd uit de grond gehaald, die leidingen moesten aangelegd worden, de gasunie, groot gebouw, er gingen honderden mensen werken.

Dus de, afhankelijk heeft dus de gaswinning heel veel positieve dingen voor de provincie Groningen opgeleverd.

Dus de, afhankelijk heeft dus de gaswinning heel veel positieve dingen voor de provincie Groningen opgeleverd.

Maar zo langzamerhand werden dus de voordelen voor Groningen steeds minder.

Maar zo langzamerhand werden dus de voordelen voor Groningen steeds minder.

Want als je ook ziet, op een gegeven moment ook allerlei, wat dus ook betaald is uit de gasbaten, heb ik ook een mooi staatje van in mijn boek, van dingen die bekend zijn.…

Want als je ook ziet, op een gegeven moment ook allerlei, wat dus ook betaald is uit de gasbaten, heb ik ook een mooi staatje van in mijn boek, van dingen die bekend zijn.

De hoge snelheidslijn en de Betuwelijn, waar Groningen geen enkel voordeel van heeft, want wij hebben niet een hoge snelheidslijn van Groningen naar Hannover. Dat hebben we niet. …

De hoge snelheidslijn en de Betuwelijn, waar Groningen geen enkel voordeel van heeft, want wij hebben niet een hoge snelheidslijn van Groningen naar Hannover. Dat hebben we niet. Met een boemeltreintje naar Leer, dan moet je dan weer overstappen. Nou, de rest van het land zijn er allerlei projecten die voordeel hebben gehad van de gaswinning uit Groningen. Toen hadden ze ook het Fonds Energie, het Fonds Economische Structuurversterking, ja FES, het Fonds Economische Structuurversterking. Daar is toen in beschreven wat er dus was.

Na een paar jaar werd dat afgestraft, want ja, de Groningers, die zeiden van, ja, maar er zijn hier nog huizen die niet aangesloten zijn op het gasnet en er is wel miljarden voor …

Na een paar jaar werd dat afgestraft, want ja, de Groningers, die zeiden van, ja, maar er zijn hier nog huizen die niet aangesloten zijn op het gasnet en er is wel miljarden voor de Betuwe lijn. Nou, dus dan kun je beter dat fonds afschaffen, zodat het dan duidelijk is. Maar op de duur is dus, de voordelen van de gaswinning zijn verschoven naar de rest van het land en de nadelen kwamen steeds meer bij Groningen te liggen. En ik weet nog wel van waar ik absoluut geen enkele feeling verder mee had van vroeger, had je de CPN, die vond dat Groningen een wingewest was.

En Fré Meis, ja, hoe zij dus ook allerlei dingen deed, nou, sommige dingen vond ik helemaal niks, maar op een gegeven moment dacht ik wel van puur het begrip Groningen wingewest,…

En Fré Meis, ja, hoe zij dus ook allerlei dingen deed, nou, sommige dingen vond ik helemaal niks, maar op een gegeven moment dacht ik wel van puur het begrip Groningen wingewest, als het ging over de aardgaswinning, dacht ik dat klopt.

Fré Meis had ook in die tijd al, dat hij zei, het gas eruit, het kernafval erin. Nou, dat gaat nu, als het aan de regering ligt, die zegt nu even niks over kernafval, maar er mo…

Fré Meis had ook in die tijd al, dat hij zei, het gas eruit, het kernafval erin. Nou, dat gaat nu, als het aan de regering ligt, die zegt nu even niks over kernafval, maar er moet wel binnen een jaar besluit genomen worden over wat ze met het kernafval gaan doen. En misschien krijgt er achterover Fré Meis wel gelijk met zijn stelling, het gas eruit, het kernafval erin.

Wat vindt u van dat de problematiek in Groningen uiteindelijk erkend is?

Wat vindt u van dat de problematiek in Groningen uiteindelijk erkend is?

Het is, ik vind het geweldig goed dat de problematiek in Groningen uiteindelijk erkend is.

Het is, ik vind het geweldig goed dat de problematiek in Groningen uiteindelijk erkend is.

Jarenlang is toch gedaan van, ja, die zeuren een beetje.

Jarenlang is toch gedaan van, ja, die zeuren een beetje.

Dat is ook door de manier waarop bijvoorbeeld de aardbevingen gemeten worden. De aardbevingen worden gemeten in de uitslag volgens de schaal van Richter. De schaal van Richter is …

Dat is ook door de manier waarop bijvoorbeeld de aardbevingen gemeten worden. De aardbevingen worden gemeten in de uitslag volgens de schaal van Richter. De schaal van Richter is opgezet eigenlijk voor landdelen of continenten waar de aardbevingen op 10 tot 8 kilometer diepte plaatsvinden.

En die aardbevingen van, ik bedoel als er een aardbeving is in Japan of in Nieuw-Zeeland, hoe erg ook voor al die mensen, daar heb ik het verder niet over natuurlijk.…

En die aardbevingen van, ik bedoel als er een aardbeving is in Japan of in Nieuw-Zeeland, hoe erg ook voor al die mensen, daar heb ik het verder niet over natuurlijk.

Maar die aardbevingen met de kracht van 7 zijn daar diep onder de grond, zodat de heleboel aardbevingenergie al opgenomen wordt door de ondergrond. In Groningen is punt 1 de gaswe…

Maar die aardbevingen met de kracht van 7 zijn daar diep onder de grond, zodat de heleboel aardbevingenergie al opgenomen wordt door de ondergrond. In Groningen is punt 1 de gaswending op ongeveer 3 kilometer diepte.

En dan gaan de aardbevingen eerst door die zoutlaag heen en daarboven is een vrij slappe ondergrond. Dus een aardbeving met de kracht van 3 heeft hier in Groningen veel meer effec…

En dan gaan de aardbevingen eerst door die zoutlaag heen en daarboven is een vrij slappe ondergrond. Dus een aardbeving met de kracht van 3 heeft hier in Groningen veel meer effect dan een aardbeving met de kracht van 7 elders.

Maar de aardbevingen worden voortdurend weergegeven in de kracht van Richter, zodat het dus net lijkt of het wel meevalt. Dat behoort tot de manier waarop, naar mijn overtuiging, …

Maar de aardbevingen worden voortdurend weergegeven in de kracht van Richter, zodat het dus net lijkt of het wel meevalt. Dat behoort tot de manier waarop, naar mijn overtuiging, regeringen eraan hebben bijgedragen, dat door de manier waarop het werd gepresenteerd, het net lijkt of het wel meevalt. Dus de Groningers zorgen.

In de loop der tijd ontstonden allemaal actiegroepen en actiebewegingen. Hoe kijkt u daarnaar?

In de loop der tijd ontstonden allemaal actiegroepen en actiebewegingen. Hoe kijkt u daarnaar?

Die daarnaar naar wat?

Die daarnaar naar wat?

Naar die verschillende actiegroepen, gasberaden. Hoe ik daarnaar kijk?

Naar die verschillende actiegroepen, gasberaden. Hoe ik daarnaar kijk?

Nou, ik heb dus in de loop van de jaren, heb ik dus gezien hoe dat allemaal zo ging. En er waren, ja, kijk, dat was ook, mensen die dat werkelijk bezig waren met het organiseren v…

Nou, ik heb dus in de loop van de jaren, heb ik dus gezien hoe dat allemaal zo ging. En er waren, ja, kijk, dat was ook, mensen die dat werkelijk bezig waren met het organiseren van actie, die deden dat heel vaak naast hun werk.

En die hadden dus in die zin ook beperkt hoeveelheid tijd om uit te zoeken hoe de dingen precies in elkaar zitten.

En die hadden dus in die zin ook beperkt hoeveelheid tijd om uit te zoeken hoe de dingen precies in elkaar zitten.

Nou, daarom hebben ze aanvankelijk, vond ik ook wel, dat er eens dingen gezegd werden waarbij ik dacht van, ja, dat klopt allemaal niet, he?…

Nou, daarom hebben ze aanvankelijk, vond ik ook wel, dat er eens dingen gezegd werden waarbij ik dacht van, ja, dat klopt allemaal niet, he?

Of dat ik dacht van, ja, van het Groningen Gasberaad, ja, wat doen die nu precies? Of zijn die niet al te braaf, want ze willen meepraten? En waarom zou je willen meepraten?…

Of dat ik dacht van, ja, van het Groningen Gasberaad, ja, wat doen die nu precies? Of zijn die niet al te braaf, want ze willen meepraten? En waarom zou je willen meepraten?

Maar mijn rol in het geheel was telkens van, omdat ik daar de tijd voor had, uitzoeken hoe zitten de dingen zo goed mogelijk in elkaar. Wat zijn de feiten en hoe kan ik die checke…

Maar mijn rol in het geheel was telkens van, omdat ik daar de tijd voor had, uitzoeken hoe zitten de dingen zo goed mogelijk in elkaar. Wat zijn de feiten en hoe kan ik die checken of die kloppen en meegeven of meedelen aan de anderen? En dan mogen ze zelf bepalen of ze daar wat of niet mee doen.

Dus in de loop van de tijd hebben ook het Gasberaad en de Groningen Bodembeweging veelvuldig gebruik gemaakt van mijn gegevens. Omdat ze wel in de gaten hadden dat ik allemaal din…

Dus in de loop van de tijd hebben ook het Gasberaad en de Groningen Bodembeweging veelvuldig gebruik gemaakt van mijn gegevens. Omdat ze wel in de gaten hadden dat ik allemaal dingen deed en uitgezocht had waar ze zelf geen tijd voor hadden. En ze hadden een hele andere rol dan ik. En ik ben er ook van overtuigd dat zonder de Groningen Bodembeweging en zonder het Gasberaad, dat het met de gaswinning heel anders was gegaan dan nu. Er was nooit de gaswinning stopgezet.

Kent u zelf persoonlijk ook mensen die getroffen waren door de gevolgen van gaswinning?

Kent u zelf persoonlijk ook mensen die getroffen waren door de gevolgen van gaswinning?

Ik heb in de loop van de tijd heb ik toch regelmatig te maken gehad met mensen die gewoon schade hadden aan hun huis. Die vanwege het feit dat ik van alles geschreven had, contact…

Ik heb in de loop van de tijd heb ik toch regelmatig te maken gehad met mensen die gewoon schade hadden aan hun huis. Die vanwege het feit dat ik van alles geschreven had, contact met mij opzochten en daar heb ik allerlei gesprekken ook mee gevoerd.

En sommige mensen die waren dan toch zeg maar zo emotioneel erbij betrokken dat ik dacht ja die hebben gewoon hulp nodig. Daar heb ik dus een vriendelijk verzocht om naar de hulpi…

En sommige mensen die waren dan toch zeg maar zo emotioneel erbij betrokken dat ik dacht ja die hebben gewoon hulp nodig. Daar heb ik dus een vriendelijk verzocht om naar de hulpinstantie die daar veel beter voor geëquipeerd waren dan ik. Om naar hun toe te, naar die mensen dus contact mee op te nemen.

Maar er waren ook wel mensen die zich afvroegen, wordt het nog erger, hoe zit het nu in elkaar, die ook gewoon de feiten wilden weten. Dus ik heb dus ook heel vaak mensen gewoon g…

Maar er waren ook wel mensen die zich afvroegen, wordt het nog erger, hoe zit het nu in elkaar, die ook gewoon de feiten wilden weten. Dus ik heb dus ook heel vaak mensen gewoon geholpen met dingen of met mensen die een bezwaarschrift gingen maken of iets gingen maken. Of er, zeg maar, toen er nog niet die procedures voor de schadeafhandeling zo duidelijk waren dat mensen aan mij hier kwamen en dan, of weet ik, dat ik naar hen toe ging. En dat ze dan het concept van wat ze wilden sturen naar mij, door mij die te lezen en dat ik dan soms zei van ja, dit is allemaal veel te emotioneel.

En daar, dat kun je beter schrappen, want dan zeggen ze eerder van god jongens, nou moeten we hiermee bezighouden. Maar als je gewoon zegt van nou, ik heb hier dit en dit en dit e…

En daar, dat kun je beter schrappen, want dan zeggen ze eerder van god jongens, nou moeten we hiermee bezighouden. Maar als je gewoon zegt van nou, ik heb hier dit en dit en dit en dan dat, dat en dat is het gevolg. Dat kan beter overkomen. Dus in die zin heb ik ook veel mensen in de loop van de jaren geprobeerd te helpen bij hoe ze om konden gaan met de schade die ze hadden geleden.

Heeft dat u beïnvloed hoe u kijkt naar die hele gaswinning in het dossier?

Heeft dat u beïnvloed hoe u kijkt naar die hele gaswinning in het dossier?

Ja, dat heeft mij ongetwijfeld wel beïnvloed, maar ook in de zin van dat ik toen ook bij zo'n commissie Nijdam, die ze dan bezig hielp met de risicoanalyses enzovoort. Dan dus oo…

Ja, dat heeft mij ongetwijfeld wel beïnvloed, maar ook in de zin van dat ik toen ook bij zo'n commissie Nijdam, die ze dan bezig hielp met de risicoanalyses enzovoort. Dan dus ook de vraag stelde van, daardoor kwam ik ook op het punt van, god ja, is er een andere bedrijfstak die met instemming van de overheid jaarlijks duizenden, aan duizenden huizen schade kan aanbrengen. Dat had ik anders niet gedaan, als ik niet bedacht, als ik ook niet contact had gehad met mensen die te maken hadden met schade. En dat dat zo wijd verspreid was.

Helemaal uitzoomend, dit zo overzien. Wat was uw rol nu in dat hele lange traject van gas en gaswinning?

Helemaal uitzoomend, dit zo overzien. Wat was uw rol nu in dat hele lange traject van gas en gaswinning?

Mijn rol in het hele lange traject was dat ik, doordat ik gewoon de tijd had om dingen uit te zoeken. Dingen ook zo kon schrijven, dat het voor een breder publiek te begrijpen was…

Mijn rol in het hele lange traject was dat ik, doordat ik gewoon de tijd had om dingen uit te zoeken. Dingen ook zo kon schrijven, dat het voor een breder publiek te begrijpen was. In ieder geval ook dat dus degene die in de gemeenteraad leed, in de gemeenteraad, ik zeg niet dat ik zo kan schrijven dat iedereen het begrijpt, maar dat ik in ieder geval gemeenteraadsleden het wel zouden kunnen gebruiken.

Nou, ik laat het maar even opnieuw. Nou, mijn rol in dat geheel was dus eigenlijk dat ik geprobeerd heb om te beschrijven op een zo begrijpelijk mogelijke manier wat er aan de han…

Nou, ik laat het maar even opnieuw. Nou, mijn rol in dat geheel was dus eigenlijk dat ik geprobeerd heb om te beschrijven op een zo begrijpelijk mogelijke manier wat er aan de hand is. Dus niet dat ik vond dat dus iedereen dat moest kunnen begrijpen, maar wel dat mijn doel was dat gemeenteraadsleden en degenen die last hadden van schade, dat die iets konden lezen waar ze wat aan hadden.

En dat was eigenlijk mijn rol. En daar weet ik dus dat daar veel mensen gebruik van hebben gemaakt.

En dat was eigenlijk mijn rol. En daar weet ik dus dat daar veel mensen gebruik van hebben gemaakt.

Aftiteling

Aftiteling