Luisteraars, hebt u al eens kennis gemaakt met de nieuwe reeks folkloristische, historische en literaire boekjes van en over Groningen,

Luisteraars, hebt u al eens kennis gemaakt met de nieuwe reeks folkloristische, historische en literaire boekjes van en over Groningen,

die onder de samenvattende titel Land en Volk van Stad en Ommelanden bij Van Gorkum in Assen worden uitgegeven? De redactie van de reeks is in handen gelegd van twee u waarschijnl…

die onder de samenvattende titel Land en Volk van Stad en Ommelanden bij Van Gorkum in Assen worden uitgegeven? De redactie van de reeks is in handen gelegd van twee u waarschijnlijk allen bekende figuren. Het zijn Jan Boer en professor dokter E.W. Hofstee, waarvan eerst genoemde als dichter en de ander als sociograaf in de Groninger het eigene tot grotere bewustheid heeft gewekt.

Acht deeltjes waren reeds verschenen. Het negende, waarover ik een en ander tot u ga zeggen, kwam enige tijd geleden uit.

Acht deeltjes waren reeds verschenen. Het negende, waarover ik een en ander tot u ga zeggen, kwam enige tijd geleden uit.

Het heet Groninger Grondleggers van de Nederlandse Volksschool en is geschreven door de bekende pedagoog Johannes Klaassens, oud-hoofd ener school te Hoogezand.…

Het heet Groninger Grondleggers van de Nederlandse Volksschool en is geschreven door de bekende pedagoog Johannes Klaassens, oud-hoofd ener school te Hoogezand.

De lectuur van dit nieuwe werkje heeft me van het begin tot het einde geboeid. Laat ik met deze opmerking van wal steken en eraan toevoegen dat het geboeid zijn meer dan één oo…

De lectuur van dit nieuwe werkje heeft me van het begin tot het einde geboeid. Laat ik met deze opmerking van wal steken en eraan toevoegen dat het geboeid zijn meer dan één oorzaak had.

De heer Klaassens is een man die de kunst van schrijven verstaat en die zijn onderwerp grondig beheerst. Voor mij persoonlijk kwam daar nog bij dat twee der behandelde grondlegger…

De heer Klaassens is een man die de kunst van schrijven verstaat en die zijn onderwerp grondig beheerst. Voor mij persoonlijk kwam daar nog bij dat twee der behandelde grondleggers afkomstig zijn uit of in elk geval gewerkt hebben in de gemeente, waar ik zelf geboren ben. De plek waar de school van Hendrik Wester gestaan heeft, is mij uit mijn jongensjaren goed bekend. Om al deze redenen heb ik met genoegen op mij genomen uw aandacht te vestigen op Van Gorkums nieuwste uitgave in de reeks Land en Volk van Stad en Ommelanden.

Het eerste hoofdstuk van ons werkje draagt de titel Het schoolwezen in Groningerland en elders voor 1800. In strakke lijnen beschrijft Klaassens het ontstaan der eerste scholen ro…

Het eerste hoofdstuk van ons werkje draagt de titel Het schoolwezen in Groningerland en elders voor 1800. In strakke lijnen beschrijft Klaassens het ontstaan der eerste scholen rondom kerk en klooster. De stichting van stadsscholen, latijnse scholen, mogelijk geworden door grafelijke privileges en van zogenaamde bijscholen die in handelscentra moesten voldoen aan de groeiende behoefte aan maatschappelijk onderwijs. Kerk, stedelijke overheid en particulieren wedijveren in belangstelling voor school en onderwijs vanwege de mogelijkheid invloed te oefenen op de geest der mensen en zelfs bij particulieren vanwege de winst die het houden van een school kon opleveren.

Klaassens wijst op de voor ons 20e eeuwers onbegrijpelijk geworden toestanden van schoolgebouwen, op de volslagen ondeugdelijke leerwijze en de belachelijk geringe kennis der oude…

Klaassens wijst op de voor ons 20e eeuwers onbegrijpelijk geworden toestanden van schoolgebouwen, op de volslagen ondeugdelijke leerwijze en de belachelijk geringe kennis der oude schoolmeesters.

Het eerste hoofdstuk is een knappe samenvatting van de geschiedenis van onderwijs en opvoeding tot ongeveer 1800 zoals die alleen gegeven kan worden door iemand die in zijn stof …

Het eerste hoofdstuk is een knappe samenvatting van de geschiedenis van onderwijs en opvoeding tot ongeveer 1800 zoals die alleen gegeven kan worden door iemand die in zijn stof volkomen thuis is.

En toch is het slechts bedoeld als inleiding tot de hoofdstukken 2, 3 en 4.

En toch is het slechts bedoeld als inleiding tot de hoofdstukken 2, 3 en 4.

Een historische achtergrond was noodzakelijk om des te beter en duidelijker de hervormende arbeid van Hendrik Wester, Roelf Gerrit Rijkens en Berend Brugsma te kunnen doen uitkom…

Een historische achtergrond was noodzakelijk om des te beter en duidelijker de hervormende arbeid van Hendrik Wester, Roelf Gerrit Rijkens en Berend Brugsma te kunnen doen uitkomen.

In dit opzicht is de compositie van het boekje van Klaassens uitstekend.

In dit opzicht is de compositie van het boekje van Klaassens uitstekend.

U hebt uit het voorgaande al begrepen dat Wester, Rijkens en Brugsma ieder het onderwerp van een volgend hoofdstuk zijn.

U hebt uit het voorgaande al begrepen dat Wester, Rijkens en Brugsma ieder het onderwerp van een volgend hoofdstuk zijn.

Hoofdstuk 2 heet: Hendrik Wester en onze eerste schoolwetten.

Hoofdstuk 2 heet: Hendrik Wester en onze eerste schoolwetten.

Wester leefde van 1752 tot 1821.

Wester leefde van 1752 tot 1821.

Klaassens verhaalt ons van zijn leven, zijn werk en zijn strijd. Hij doet dat met liefde. En daardoor begint Wester voor ons, al lezende, een man te worden die wij als het ware ge…

Klaassens verhaalt ons van zijn leven, zijn werk en zijn strijd. Hij doet dat met liefde. En daardoor begint Wester voor ons, al lezende, een man te worden die wij als het ware gekend hebben. Wij zien hem worstelen met zijn conservatieve partijgenoten die niet voor hervorming van het schoolonderwijs voelen.

Wij zien hem als schoolmeester in Ten Boer en in Oude Pekela en later als schoolopziener over een groot deel van Groningerland uitgroeien tot een persoonlijkheid aan de invloed wa…

Wij zien hem als schoolmeester in Ten Boer en in Oude Pekela en later als schoolopziener over een groot deel van Groningerland uitgroeien tot een persoonlijkheid aan de invloed waarvan de schoolwereld zich niet kan onttrekken.

Natuurlijk gaat Wester zijn tijd mee.

Natuurlijk gaat Wester zijn tijd mee.

Het begin van de 19e eeuw was rijp voor hervorming, getuige ook de eerste schoolwetten uit de jaren der Franse bezetting.

Het begin van de 19e eeuw was rijp voor hervorming, getuige ook de eerste schoolwetten uit de jaren der Franse bezetting.

Wester werd mede geroepen deze wetten tot de praktijk te doen doordringen. Maar zijn roeping betekende breken met sleur, aanmoediging tot vernieuwing.…

Wester werd mede geroepen deze wetten tot de praktijk te doen doordringen. Maar zijn roeping betekende breken met sleur, aanmoediging tot vernieuwing.

Alleen zij die in hun roeping geloven en bovendien de kracht der volharding en de nodige kennis op eigen vakgebied bezitten, kunnen slagen.

Alleen zij die in hun roeping geloven en bovendien de kracht der volharding en de nodige kennis op eigen vakgebied bezitten, kunnen slagen.

Van hem, de bescheiden schoolmeester, mag getuigd worden dat de huldiging in de Martinikerk te Groningen in 1814 verdiend was.

Van hem, de bescheiden schoolmeester, mag getuigd worden dat de huldiging in de Martinikerk te Groningen in 1814 verdiend was.

Voortrekker en stuwer, zo tekent Klaassens ons deze man zeer terecht. Over de verbeteringen die hij door zijn schooluitgaven in het onderwijs wist te bewerkstelligen zal ik hier n…

Voortrekker en stuwer, zo tekent Klaassens ons deze man zeer terecht. Over de verbeteringen die hij door zijn schooluitgaven in het onderwijs wist te bewerkstelligen zal ik hier niet uitweiden, hoe belangrijk zij ook mogen zijn.

Het wordt tijd u iets te vertellen over hoofdstuk 3: R.G. Rijkens (1795 tot 1855) en zijn methodiek der vernieuwing. In levende lijve staat ook Rijkens voor ons. Wat moet hij een …

Het wordt tijd u iets te vertellen over hoofdstuk 3: R.G. Rijkens (1795 tot 1855) en zijn methodiek der vernieuwing. In levende lijve staat ook Rijkens voor ons. Wat moet hij een sterke figuur geweest zijn. Hij die ondanks de mededeling van de hem bezoekende schoolopziener dat er aan zijn onderwijs in Onnen niets deugde, volhield en uiteindelijk voor dat onderwijs zoveel ging betekenen.

Eenmaal in dienst van de Lutherse gemeente te Groningen, als hoofd van de wezenschool en als organist, ontplooit Rijkens zich ten volle. Fel is zijn strijd voor een betere maatsch…

Eenmaal in dienst van de Lutherse gemeente te Groningen, als hoofd van de wezenschool en als organist, ontplooit Rijkens zich ten volle. Fel is zijn strijd voor een betere maatschappelijke positie van de onderwijzer. Fel tenminste voor de eerste helft van de negentiende eeuw, toen de schoolmeesters de hoofdbron van hun inkomen nog moesten vinden in de zeer lage schoolgelden der ouders.

De pen van Rijkens was buitengewoon vruchtbaar. Talrijke schoolboeken werden door hem geschreven en uitgegeven. Voor bijna alle vakken. Ook over de zogenaamde bewaarscholen had Ri…

De pen van Rijkens was buitengewoon vruchtbaar. Talrijke schoolboeken werden door hem geschreven en uitgegeven. Voor bijna alle vakken. Ook over de zogenaamde bewaarscholen had Rijkens zo zijn mening. Een mening die in menig opzicht nog niet verouderd is. Het is moeilijk in kort bestek aan te duiden, ook voor niet-vakmensen, wat het zeggen wil de methodiek van het lager onderwijs volledig te behandelen en te vernieuwen. Vooral voor iemand als Rijkens, die in hoofdzaak te rade moest gaan bij zichzelf en grotendeels oorspronkelijk werk moest leveren.

Wanneer Klaassens hoofdstuk 2 beëindigt met de conclusie dat Rijkens de beste Nederlandse pedagoog is geweest in de eerste helft der negentiende eeuw, dan heeft de schrijver dit …

Wanneer Klaassens hoofdstuk 2 beëindigt met de conclusie dat Rijkens de beste Nederlandse pedagoog is geweest in de eerste helft der negentiende eeuw, dan heeft de schrijver dit niet alleen uitvoerig aangetoond, maar is ons stevens duidelijk geworden dat in Rijkens met zijn diep religieuze natuur een vuur heeft gebrand, dat het lager onderwijs van zijn dagen heeft verwarmd, heeft opgeheven van een niveau, dat niet langer aanvaardbaar was of in overeenstemming met wat de samenleving vroeg.

Het vierde en laatste hoofdstuk heet: B. Brugsma (1797 tot 1868) en de oude Groninger kweekschool.

Het vierde en laatste hoofdstuk heet: B. Brugsma (1797 tot 1868) en de oude Groninger kweekschool.

In Brugsma's tijd was Euvelgunne bij Groningen een belangrijke plaats.

In Brugsma's tijd was Euvelgunne bij Groningen een belangrijke plaats.

Brugsma hield er school en leidde er jongelui op voor het ambt van onderwijzer. En hoe?

Brugsma hield er school en leidde er jongelui op voor het ambt van onderwijzer. En hoe?

Brugsma was een onderwijzer, opvoeder, leermeester bij de gratie Gods.

Brugsma was een onderwijzer, opvoeder, leermeester bij de gratie Gods.

In de eerste plaats op het terrein van de schoolpraktijk. Boeiend moeten zijn lessen geweest zijn, grondig zijn opleiding.

In de eerste plaats op het terrein van de schoolpraktijk. Boeiend moeten zijn lessen geweest zijn, grondig zijn opleiding.

Was het wonder dat hij naar Groningen werd geroepen om daar hoofd van een lagere school en van de nutskweekschool te worden? In 1861, bij de oprichting der Rijkskweekschool te Gro…

Was het wonder dat hij naar Groningen werd geroepen om daar hoofd van een lagere school en van de nutskweekschool te worden? In 1861, bij de oprichting der Rijkskweekschool te Groningen, was hij de eerst aangewezene om directeur te worden. Hoeveel jonge onderwijzers zullen aan hem dankbare herinneringen hebben gehad omdat hij hen liefde meegaf voor de taak der jeugdopvoeding.

En nu een kleine kritische noot over het boekje waarover wij spreken.

En nu een kleine kritische noot over het boekje waarover wij spreken.

Zou het niet beter zijn geweest de geschiedenis van de persoon van Brugsma,

Zou het niet beter zijn geweest de geschiedenis van de persoon van Brugsma,

gescheiden te hebben gehouden van die der Groningse kweekschool, nadat de eerste directeur was overleden? Zeker, een bespreking in één hoofdstuk lag voor de hand. Omdat de lijn …

gescheiden te hebben gehouden van die der Groningse kweekschool, nadat de eerste directeur was overleden? Zeker, een bespreking in één hoofdstuk lag voor de hand. Omdat de lijn van Brugsma in andere belangrijke figuren als Van Duyl,

Worp, Bruins, Leopold, Scheepstra kon worden doorgetrokken. Mij ware het liever geweest, ook terwille van een harmonischer compositie, dat Klaassens in een slothoofdstuk de genoem…

Worp, Bruins, Leopold, Scheepstra kon worden doorgetrokken. Mij ware het liever geweest, ook terwille van een harmonischer compositie, dat Klaassens in een slothoofdstuk de genoemden en nog anderen uit de verf had gehaald.

De vraag is of zij nu voor de lezer kunnen vallen onder de titel Groningse grondleggers van de Nederlandse volksschool.

De vraag is of zij nu voor de lezer kunnen vallen onder de titel Groningse grondleggers van de Nederlandse volksschool.

Of heeft de schrijver misschien de verleiding niet kunnen weerstaan om na behandeling der grote drie toch ook te vertellen over de eigen opleidingsjaren toen een Van Duyl, een Wor…

Of heeft de schrijver misschien de verleiding niet kunnen weerstaan om na behandeling der grote drie toch ook te vertellen over de eigen opleidingsjaren toen een Van Duyl, een Worp, een Leopold grote invloed op de geesten uitoefende? Men zou het haast denken. Maar genoeg kritiek. U zult hebben begrepen dat ik de lezing van het negende deeltje uit Van Gorkums reeks boekjes over stad en ommelanden warm aanbeveel. 

Wij mogen Klaassens dankbaar zijn dat hij zijn kennis van het Groningse schoolleven uit de vorige eeuw heeft willen mededelen aan velen. Aan velen: niet alleen aan vaklui, doch oo…

Wij mogen Klaassens dankbaar zijn dat hij zijn kennis van het Groningse schoolleven uit de vorige eeuw heeft willen mededelen aan velen. Aan velen: niet alleen aan vaklui, doch ook aan hen die zich gaarne eens verdiepen in de vragen die in het verleden onderwijs en opvoeding hebben beroerd. Men zal er op zijn minst uit kunnen leren dat vernieuwing van het onderwijs die wij ook thans en mijns inziens terecht weer nastreven met geloof, bezieling, geduld en volharding tot stand te brengen is. Wester, Rijkens en Brugsma hebben het bewijs geleverd.