Meneer Engelhart, als ik het goed heb, dan zijn er vier middelbare landbouwscholen in ons land, waarvan die in Groningen nu 35 jaar bestaat. Bestaan die andere scholen al net zo l…

Meneer Engelhart, als ik het goed heb, dan zijn er vier middelbare landbouwscholen in ons land, waarvan die in Groningen nu 35 jaar bestaat. Bestaan die andere scholen al net zo lang? Oh nee, mevrouw Arends, die bestaan nog lang zo lang niet.

En onlangs is er een katholieke middelbare landbouwschool geopend in Roermond. En dan is er nog natuurlijk de middelbare koloniale landbouwschool of liever, tegenwoordig wordt die…

En onlangs is er een katholieke middelbare landbouwschool geopend in Roermond. En dan is er nog natuurlijk de middelbare koloniale landbouwschool of liever, tegenwoordig wordt die school genoemd de middelbare school voor tropische cultuur. In Deventer.

Dus die school van nu is wel de school met de meeste ervaring?

Dus die school van nu is wel de school met de meeste ervaring?

Op het Nederlands landbouwkundegebied ongeveer.

Op het Nederlands landbouwkundegebied ongeveer.

Is er nogal belangstelling voor bij de boeren in Nederland?

Is er nogal belangstelling voor bij de boeren in Nederland?

Ja, wij kunnen gerust zeggen dat de belangstelling momenteel zeer groot is.

Ja, wij kunnen gerust zeggen dat de belangstelling momenteel zeer groot is.

Bij de boeren uit heel Nederland? Of speciaal uit het noorden?

Bij de boeren uit heel Nederland? Of speciaal uit het noorden?

Uit heel Nederland, maar wel speciaal uit het noorden.

Uit heel Nederland, maar wel speciaal uit het noorden.

Ja, dat is te begrijpen.

Ja, dat is te begrijpen.

De meeste leerlingen komen uit het noorden.

De meeste leerlingen komen uit het noorden.

Ook wel uit andere provincies toch?

Ook wel uit andere provincies toch?

Ja, zeker. Ze komen uit alle provincies.

Ja, zeker. Ze komen uit alle provincies.

Hoeveel leerlingen hebt u gemiddeld per schooljaar?

Hoeveel leerlingen hebt u gemiddeld per schooljaar?

Per schooljaar, dat zal ongeveer worden 150 tot 200. Soms in de oorlogsjaren zelfs meer dan 200.

Per schooljaar, dat zal ongeveer worden 150 tot 200. Soms in de oorlogsjaren zelfs meer dan 200.

In de oorlogsjaren waren er veel jongens die hun toevlucht namen tot de middelbare landbouwschool?

In de oorlogsjaren waren er veel jongens die hun toevlucht namen tot de middelbare landbouwschool?

Ja, die zochten een vrijwaring.

Ja, die zochten een vrijwaring.

Ja, dan hoefden ze niet te werk gesteld in... Ze hadden een vrijstelling, een zogenaamde Ausweis. Ja. Hebt u wel eens meisjes op de school gehaald?…

Ja, dan hoefden ze niet te werk gesteld in... Ze hadden een vrijstelling, een zogenaamde Ausweis. Ja. Hebt u wel eens meisjes op de school gehaald?

Ja, er zijn wel eens enkele meisjes geweest, juffrouw Arends ja.

Ja, er zijn wel eens enkele meisjes geweest, juffrouw Arends ja.

Vindt u het geschikt? Vindt u het een school voor meisjes?

Vindt u het geschikt? Vindt u het een school voor meisjes?

Ja, ik geloof voor de meisjes zelf is het niet zo geschikt, ziet u? Nee. Het ligt hun toch niet. Er zijn zoveel werkzaamheden op de bedrijf die ze moeten kennen. En waar ze toch n…

Ja, ik geloof voor de meisjes zelf is het niet zo geschikt, ziet u? Nee. Het ligt hun toch niet. Er zijn zoveel werkzaamheden op de bedrijf die ze moeten kennen. En waar ze toch niet die ambitie voor hebben die de jongeren hebben. Nee. Ik geloof niet dat het speciaal een opleidingsschool voor meisjes is.

Hebt u ook te kampen met huisvestingsproblemen? In de tegenwoordige tijd, zodat ze een wonder niet zijn. En naar ik meen, zit de Rijkslandbouw Winterschool in hetzelfde gebouw.…

Hebt u ook te kampen met huisvestingsproblemen? In de tegenwoordige tijd, zodat ze een wonder niet zijn. En naar ik meen, zit de Rijkslandbouw Winterschool in hetzelfde gebouw.

Inderdaad. U bedoelt met huisvestingsproblemen de onderbrenging van de leerlingen in de school. Ja, zeker. O ja, ongetwijfeld. We hebben een zeer groot gebrek aan ruimte. Heel erg…

Inderdaad. U bedoelt met huisvestingsproblemen de onderbrenging van de leerlingen in de school. Ja, zeker. O ja, ongetwijfeld. We hebben een zeer groot gebrek aan ruimte. Heel erg. We hebben bijvoorbeeld 17 klassen, 18 klassen zelfs wel eens gehad. En die moesten dan in 15 lokalen worden ondergebracht. Nou, u begrijpt dat dat grote moeilijkheden geeft.

En kans op uitbreiding is er voorlopig nog niet? Voorlopig niet, nee.

En kans op uitbreiding is er voorlopig nog niet? Voorlopig niet, nee.

Nee. Helaas niet.

Nee. Helaas niet.

Hoe is uw school de bezetting doorgekomen?

Hoe is uw school de bezetting doorgekomen?

Ja, de laatste jaren van de oorlog, liever het laatste jaar, bezet door de Duitsers. En daarna door de Canadezen. En de school heeft buiten gewoon veel geleden. Maar ik moet zegge…

Ja, de laatste jaren van de oorlog, liever het laatste jaar, bezet door de Duitsers. En daarna door de Canadezen. En de school heeft buiten gewoon veel geleden. Maar ik moet zeggen, dankzij de hulp van de Rijksgebouwendienst, ziet de school er op het ogenblik weer vrij toonbaar uit. Maar alle instrumenten en daken zijn verdwenen. Dat is jammer. We kunnen praktische oefeningen bijvoorbeeld nog niet helemaal goed houden. Praktische oefeningen in de natuur kunnen schijnen, kunnen zijn, nog niet zo goed mogelijk.

Een aanvulling is natuurlijk erg moeilijk.

Een aanvulling is natuurlijk erg moeilijk.

Een aanvulling is moeilijk. We kunnen instrumenten niet krijgen.

Een aanvulling is moeilijk. We kunnen instrumenten niet krijgen.

Volgens het rooster dat ik zag, worden er aan uw school heel wat vakken onderwezen. Ja, inderdaad. Dit vereist waarschijnlijk nogal een uitgebreide staf van leraren.…

Volgens het rooster dat ik zag, worden er aan uw school heel wat vakken onderwezen. Ja, inderdaad. Dit vereist waarschijnlijk nogal een uitgebreide staf van leraren.

Ja, ja.

Ja, ja.

En kunt u die compleet houden in deze tijd van de alom heersende personeelschaarste?

En kunt u die compleet houden in deze tijd van de alom heersende personeelschaarste?

Het gelukt, het gelukt. Er zijn momenteel 28 leraren. En het is vooral moeilijk om soms jonge aankomende mensen uit het Wageningen heen te krijgen. Niet dat ik daar zozeer op ges…

Het gelukt, het gelukt. Er zijn momenteel 28 leraren. En het is vooral moeilijk om soms jonge aankomende mensen uit het Wageningen heen te krijgen. Niet dat ik daar zozeer op gesteld ben. Maar de zaak is dat ik mensen anders niet kan krijgen. Leraren met ervaring heb ik liever. En die zijn heel moeilijk te krijgen.

Mijn functie in deze school is het geven van les in plantkunde, dierkunde en aardkunde. De geologie dus.

Mijn functie in deze school is het geven van les in plantkunde, dierkunde en aardkunde. De geologie dus.

Ja.

Ja.

Dan ben je al lang leraar?

Dan ben je al lang leraar?

Nou, ik ben in 1940 hier in Groningen aan de landbouwschool gekomen. Nou, dat is lang genoeg.

Nou, ik ben in 1940 hier in Groningen aan de landbouwschool gekomen. Nou, dat is lang genoeg.

Dan kun jij eens mooi vertellen hoe de jongens zich in het algemeen gedragen. Je hoeft natuurlijk geen namen te noemen van alle lastige leerlingen. Maar je hebt tijdens je leraars…

Dan kun jij eens mooi vertellen hoe de jongens zich in het algemeen gedragen. Je hoeft natuurlijk geen namen te noemen van alle lastige leerlingen. Maar je hebt tijdens je leraarschap hier... ...vast wel eens aardige voorvallen meegemaakt. Wil je daar eens iets van vertellen? Met alle genoegen.

Toen ik hier in Groningen benoemd werd aan de middelbare landbouwschool... ...en de Rijkslandbouwwinterschool, die zoals je weet in één gebouw zitten... Ja. ...toen werd me dade…

Toen ik hier in Groningen benoemd werd aan de middelbare landbouwschool... ...en de Rijkslandbouwwinterschool, die zoals je weet in één gebouw zitten... Ja. ...toen werd me dadelijk gezegd, zo van enkele kanten... ...nou, daar mag je wel oppassen, want die leerlingen daar in Groningen zijn erg lastig. En dat is me heel erg meegevallen. Wanneer je die leerlingen maar een beetje weet op te vangen... ...en een beetje met ze weet om te springen op een geschikte manier... ...nou, dan loopt dat best los.

Dus hier treft de lof de leraar in plaats van de leerlingen? Nee, helemaal niet.

Dus hier treft de lof de leraar in plaats van de leerlingen? Nee, helemaal niet.

Het was juist mijn bedoeling om hier de leerlingen een pluim te geven. Want wanneer die landbouwjongens zo in oktober weer van het bedrijf komen... ...en ze komen weer bij ons op …

Het was juist mijn bedoeling om hier de leerlingen een pluim te geven. Want wanneer die landbouwjongens zo in oktober weer van het bedrijf komen... ...en ze komen weer bij ons op de landbouwschool in Groningen... ...dan moet je natuurlijk niet verwachten dat ze zo één, twee, drie keurig netjes stil kunnen zitten in een bank. Dan verschuift er wel eens één een been en een ander laat er zijn tas vallen. Dat zijn van die dingen waar je als leraar aan moet wennen. En de jongens die passen zich geleidelijk weer aan aan de sfeer van de school. En als het zo een paar weken rolt, nou dan leven we weer in de beste vriendschap met elkaar. De sfeer in de school is werkelijk bij alle leraren, kan ik gerust zeggen, in de klassen gezellig. We gaan vriendschappelijk met de leerlingen om. En dat kan hier ook.

Dat komt misschien ook door het soort vakken wat er gegeven wordt.

Dat komt misschien ook door het soort vakken wat er gegeven wordt.

Ja, de vakken brengen natuurlijk met zich mee. We hebben veel contact met de praktijk. En dat is juist ook een groot voordeel van een leraar aan de landbouwschool in Groningen. Je…

Ja, de vakken brengen natuurlijk met zich mee. We hebben veel contact met de praktijk. En dat is juist ook een groot voordeel van een leraar aan de landbouwschool in Groningen. Je leert er zelf ontzettend veel van.

Waarom ging je naar de middelbare landbouwschool? Want het moet voor een meisje nogal een griezelig idee zijn om naar een school te gaan waar alleen jongens op zijn.…

Waarom ging je naar de middelbare landbouwschool? Want het moet voor een meisje nogal een griezelig idee zijn om naar een school te gaan waar alleen jongens op zijn.

Nou, na mijn diploma van de MULO wilde ik nog een diploma halen. En ik voelde het meest voor de middelbare landbouwschool. Omdat er nog maar weinig meisjes geweest waren die het v…

Nou, na mijn diploma van de MULO wilde ik nog een diploma halen. En ik voelde het meest voor de middelbare landbouwschool. Omdat er nog maar weinig meisjes geweest waren die het voor mij gedaan hadden.

Ja, maar wat wou u dan worden?

Ja, maar wat wou u dan worden?

Nou, je kunt als meisje, als je een diploma hebt, allerlei aardige banen krijgen. Bijvoorbeeld assistente op een selectiebedrijf. Je kunt naar een laboratorium voor grondonderzoek…

Nou, je kunt als meisje, als je een diploma hebt, allerlei aardige banen krijgen. Bijvoorbeeld assistente op een selectiebedrijf. Je kunt naar een laboratorium voor grondonderzoek, bodemonderzoek. En verder kun je gaan studeren als je dat wilt in Wageningen en Utrecht.

Dat zijn ontzettend aardige beroepen. Ja, we denken er zijn ook weinig meisjes die dat weten, dat er dergelijke mogelijkheden zijn.

Dat zijn ontzettend aardige beroepen. Ja, we denken er zijn ook weinig meisjes die dat weten, dat er dergelijke mogelijkheden zijn.

Ja, er zijn nooit veel meisjes geweest natuurlijk. Maar toen ik er was, was er nog een meisje in de tweede klas. En verder waren er toch ook meisjes op de winterlandbouwschool.…

Ja, er zijn nooit veel meisjes geweest natuurlijk. Maar toen ik er was, was er nog een meisje in de tweede klas. En verder waren er toch ook meisjes op de winterlandbouwschool.

Oh, en hoe waren die vakken die je op de middelbare landbouwschool had? Wel geschikt voor meisjes of alleen vakken die speciaal voor jongens waren?…

Oh, en hoe waren die vakken die je op de middelbare landbouwschool had? Wel geschikt voor meisjes of alleen vakken die speciaal voor jongens waren?

Nou, er zijn tegenwoordig eigenlijk geen specifiek mannelijke vakken meer. Nee, dat is zo. Mevrouw, ze dringen zich overal in he. En ik heb de vakken altijd zeer interessant gevon…

Nou, er zijn tegenwoordig eigenlijk geen specifiek mannelijke vakken meer. Nee, dat is zo. Mevrouw, ze dringen zich overal in he. En ik heb de vakken altijd zeer interessant gevonden. Er waren vakken juist heel geschikt voor meisjes, vond ik. Zoals plantenteelt, plantkunde, dierkunde, zuivelbreiding en veeteelt. Dat zijn toch heel aardig.

Ja, inderdaad. En de jongens, hoe ontvingen die je? Waren ze aardig?

Ja, inderdaad. En de jongens, hoe ontvingen die je? Waren ze aardig?

Nou, in het begin vond ik het zelf erg griezelig om als meisje daarheen te gaan. Kan ik wel begrijpen. Later was ik er wel aan gewend. En de meeste jongens waren ook heel aardig. …

Nou, in het begin vond ik het zelf erg griezelig om als meisje daarheen te gaan. Kan ik wel begrijpen. Later was ik er wel aan gewend. En de meeste jongens waren ook heel aardig. Ik heb een hele prettige tijd gehad.

Ja, hoe kunnen ze nou ook anders dan aardig zijn?

Ja, hoe kunnen ze nou ook anders dan aardig zijn?

De naam van de school, die zegt eigenlijk al dat hij opleidt voor de landbouw. Ben je naartoe gegaan met de bedoeling om later boer te worden? Of om een andere functie in de landb…

De naam van de school, die zegt eigenlijk al dat hij opleidt voor de landbouw. Ben je naartoe gegaan met de bedoeling om later boer te worden? Of om een andere functie in de landbouw te bekleden?

Mijn bedoeling is eigenlijk om op een boerderij te gaan. Maar er is natuurlijk na het behalen van het diploma altijd nog de mogelijkheid om een andere functie te krijgen. Ja.…

Mijn bedoeling is eigenlijk om op een boerderij te gaan. Maar er is natuurlijk na het behalen van het diploma altijd nog de mogelijkheid om een andere functie te krijgen. Ja.

Zijn er veel mogelijkheden? In organisaties waarschijnlijk?

Zijn er veel mogelijkheden? In organisaties waarschijnlijk?

Nou, er zijn veel mogelijkheden. Vooral naar de Wieringermeer, Noord-Oostpolder en waarschijnlijk de Zuidwestpolder straks ook nog.

Nou, er zijn veel mogelijkheden. Vooral naar de Wieringermeer, Noord-Oostpolder en waarschijnlijk de Zuidwestpolder straks ook nog.

O ja. En leerlingen die op de middelbare landbouwschool zijn, gaan die ook nog wat verder studeren? Na het behalen van hun diploma, bijvoorbeeld in Wageningen?…

O ja. En leerlingen die op de middelbare landbouwschool zijn, gaan die ook nog wat verder studeren? Na het behalen van hun diploma, bijvoorbeeld in Wageningen?

Nou, er zijn natuurlijk altijd een gedeelte van de leerlingen die het niet bevalt in de landbouw. En dat ze dan verder doorgaan naar Wageningen of naar Utrecht. Waar natuurlijk oo…

Nou, er zijn natuurlijk altijd een gedeelte van de leerlingen die het niet bevalt in de landbouw. En dat ze dan verder doorgaan naar Wageningen of naar Utrecht. Waar natuurlijk ook nog mogelijkheid is.

Ja, en dan meer functies als rijkslandbouwconsulent of bij de voorlichtingsdienst. Bij de voorlichtingsdienst. Ja, op die manier. Dat begrijp ik. Je krijgt op die school allicht e…

Ja, en dan meer functies als rijkslandbouwconsulent of bij de voorlichtingsdienst. Bij de voorlichtingsdienst. Ja, op die manier. Dat begrijp ik. Je krijgt op die school allicht een massatheorie te leren. En?

We krijgen vrij veel theorie, nou vooral plantkunde. Nou, en dierkunde planten tegen natuurlijk ook.

We krijgen vrij veel theorie, nou vooral plantkunde. Nou, en dierkunde planten tegen natuurlijk ook.

Ja, maar hebben jullie tijdens de schooltijd ook al iets met de praktijk te doen?

Ja, maar hebben jullie tijdens de schooltijd ook al iets met de praktijk te doen?

We hebben in de praktijk, moeten wij een verslag maken van het bedrijf waar we op werk gaan zijn. Daar hebben wij een vrij grote vakantie voor. Ongeveer drie maanden.…

We hebben in de praktijk, moeten wij een verslag maken van het bedrijf waar we op werk gaan zijn. Daar hebben wij een vrij grote vakantie voor. Ongeveer drie maanden.

Ja, dus dan moet je al het boerenwerk doen wat er met het doen valt?

Ja, dus dan moet je al het boerenwerk doen wat er met het doen valt?

Wij doen alles mee. Ja? Alles. En...

Wij doen alles mee. Ja? Alles. En...

Hoe doen jullie verder? Ook excursies maken?

Hoe doen jullie verder? Ook excursies maken?

Wij maken veel excursies. We zijn onder andere nog naar Leeuwarden geweest. Dit jaar drie dagen. En we hebben natuurlijk excursies naar de suikerfabriek, aardappelmeelfabriek. Ja?…

Wij maken veel excursies. We zijn onder andere nog naar Leeuwarden geweest. Dit jaar drie dagen. En we hebben natuurlijk excursies naar de suikerfabriek, aardappelmeelfabriek. Ja? En dan naar verschillende groeven. Om vooral voor aardkunde nog wat van de ondergrondse lagen te bekijken.

Oh ja, en veemarkten en zo? Gaan jullie dat ook bekijken?

Oh ja, en veemarkten en zo? Gaan jullie dat ook bekijken?

Veemarkten we bezoeken ongeveer vijf keuringen per jaar. Ja? En nou, dat is heel aardig.

Veemarkten we bezoeken ongeveer vijf keuringen per jaar. Ja? En nou, dat is heel aardig.

Ik heb me laten vertellen dat jullie wel eens een levende koe voor de klas zouden hebben. Is dat waar? Dat hebben wij wel vaak, ja. En hoe gedraagt zo'n koe zich als hij voor zo'n…

Ik heb me laten vertellen dat jullie wel eens een levende koe voor de klas zouden hebben. Is dat waar? Dat hebben wij wel vaak, ja. En hoe gedraagt zo'n koe zich als hij voor zo'n klas vol heren staat? Nou, meestal wel netjes. Oh.

Soms is het ook wel nodig dat ik de concierge met hem erachter kom.

Soms is het ook wel nodig dat ik de concierge met hem erachter kom.

Hebben jullie wel eens meisjes in je klas gehad? Jij speciaal, wel een meisje in je klas? Of is dat nooit voorgekomen?

Hebben jullie wel eens meisjes in je klas gehad? Jij speciaal, wel een meisje in je klas? Of is dat nooit voorgekomen?

Nou, bij mij in de klas heeft er nooit een meisje gezeten, maar wel in een parallel klas.

Nou, bij mij in de klas heeft er nooit een meisje gezeten, maar wel in een parallel klas.

Oh, dus dat is jammer. Nou, misschien wel, ja. Of vinden jullie dat maar een vreemde eend in de bijt?

Oh, dus dat is jammer. Nou, misschien wel, ja. Of vinden jullie dat maar een vreemde eend in de bijt?

Nou, het is misschien wel wat intiemer onder ons. Jongens onder elkaar, ja. Jongens onder elkaar, dat gaat soms wel even beter ja, weet je. Oh, het geeft natuurlijk ook wel veel w…

Nou, het is misschien wel wat intiemer onder ons. Jongens onder elkaar, ja. Jongens onder elkaar, dat gaat soms wel even beter ja, weet je. Oh, het geeft natuurlijk ook wel veel waarde daarbij, hè?

Ja, wellicht.

Ja, wellicht.