Ja, we zijn in een hele surrealistische situatie geraakt eigenlijk op loongebied. Er zijn hele gekke dingen aan de gang. Als je nou ziet wat er gebeurt, er zijn calculaties aan de…

Ja, we zijn in een hele surrealistische situatie geraakt eigenlijk op loongebied. Er zijn hele gekke dingen aan de gang. Als je nou ziet wat er gebeurt, er zijn calculaties aan de gang die geen mens meer kan volgen.

Dat is ook zelf wel gek.

Dat is ook zelf wel gek.

Ja, dat ook de betrokkenen zelf, de minister van Sociale Zaken, die weet eigenlijk geloof ik ook al niet meer precies wat er aan het uitrekenen is. In de tweede plaats, wat ook he…

Ja, dat ook de betrokkenen zelf, de minister van Sociale Zaken, die weet eigenlijk geloof ik ook al niet meer precies wat er aan het uitrekenen is. In de tweede plaats, wat ook heel surrealistisch is, is de regering zo'n beetje de bondgenoot geworden van de werkgevers. Dat zou je van deze regering nou ook niet verwachten, maar zo is het dan uitgevallen. Dat is politiek gezien natuurlijk absurd.

En in de derde plaats, wat ik ook heel raar vind, dat is dit. Wij hebben looninflatie in Nederland, 13% loonstijging sinds 1963, dat is het gemiddelde per jaar. Nou, dat is veel h…

En in de derde plaats, wat ik ook heel raar vind, dat is dit. Wij hebben looninflatie in Nederland, 13% loonstijging sinds 1963, dat is het gemiddelde per jaar. Nou, dat is veel hoor. En nou probeert men dat af te kopen door geld uit de schatkist te gaan zitten bijbetalen, om zo het proces af te remmen. Nou is dat natuurlijk helemaal de manier om inflatie te maken. Dan heb je de loonprijsspiraal, dat is inflatie, maar je gaat bovendien grote sommen, miljarden en miljarden uit de schatkist bijpassen, om het proces af te remmen. Dat is nog eens een keer inflatie, op die manier gaat je inflatie met inflatie bestrijden, dat is natuurlijk niet goed.

Dus ik vind eigenlijk dat we iets hele gekke dingen beleven op het ogenblik met de loon, hele vreemde dingen.

Dus ik vind eigenlijk dat we iets hele gekke dingen beleven op het ogenblik met de loon, hele vreemde dingen.

Hoe zijn we in die merkwaardige situatie gerold? Heeft de vakbeweging daar een rol in gespeeld?

Hoe zijn we in die merkwaardige situatie gerold? Heeft de vakbeweging daar een rol in gespeeld?

Nou, we zijn er ingerold door de zogenaamde loonprijsspiraal. Iedereen heeft er ook wel het vermoeden dat als je de lonen verhoogt, dan stijgen de prijzen.…

Nou, we zijn er ingerold door de zogenaamde loonprijsspiraal. Iedereen heeft er ook wel het vermoeden dat als je de lonen verhoogt, dan stijgen de prijzen.

Dan stijgen de lonen weer, dan stijgen de prijzen weer, dan stijgen de lonen weer. Die spiraal roept zijn eigen krachten op. En in die zin kan de vakbeweging het eigenlijk niet he…

Dan stijgen de lonen weer, dan stijgen de prijzen weer, dan stijgen de lonen weer. Die spiraal roept zijn eigen krachten op. En in die zin kan de vakbeweging het eigenlijk niet helpen, vind ik. De vakbeweging is ook het slachtoffer van deze situatie.

De vakbeweging zou het wel uit willen, uit de loonprijsspiraal. Vooral bij de top van de vakbeweging begrijpen ze wel dat het voor Nederland en voor de Nederlandse arbeiders dus o…

De vakbeweging zou het wel uit willen, uit de loonprijsspiraal. Vooral bij de top van de vakbeweging begrijpen ze wel dat het voor Nederland en voor de Nederlandse arbeiders dus ook beter zou zijn, wanneer het de reële inkomens stijgt. De vakbeweging werd gerealiseerd bij een lager inflatiepeil. Dat begrijpen ze wel, dus ze willen er wel uit.

Maar tegelijkertijd ben ik van mening dat de vakbeweging schuld draagt aan de huidige situatie.

Maar tegelijkertijd ben ik van mening dat de vakbeweging schuld draagt aan de huidige situatie.

En dat zit hem hierin, dat de vakbeweging eigenlijk last heeft op het ogenblik van zijn eigen achterban.

En dat zit hem hierin, dat de vakbeweging eigenlijk last heeft op het ogenblik van zijn eigen achterban.

De vakbeweging wordt opgedreven van onderop, als het ware. En niet alleen de groene veld, die wordt ook weer opgedreven. En hoe komt dat nou? Hoe komt dat nou? In mijn mening schi…

De vakbeweging wordt opgedreven van onderop, als het ware. En niet alleen de groene veld, die wordt ook weer opgedreven. En hoe komt dat nou? Hoe komt dat nou? In mijn mening schiet de vakbeweging ernstig tekort, al jarenlang, hierin dat ze de mensen, hun eigen mensen, niet voldoende uitleggen wat de feiten in Nederland zijn.

Die feiten zijn namelijk dat er in Nederland een geweldige reële inkomensstijging is geboekt.

Die feiten zijn namelijk dat er in Nederland een geweldige reële inkomensstijging is geboekt.

Dat het arbeidsaandeel, dus het stuk van het nationaal inkomen wat naar de arbeid gaat, voortdurend is gestegen. Niet in de laatste paar jaar, dat proces is al tientallen jaren aa…

Dat het arbeidsaandeel, dus het stuk van het nationaal inkomen wat naar de arbeid gaat, voortdurend is gestegen. Niet in de laatste paar jaar, dat proces is al tientallen jaren aan de gang. Dat heeft de vakbeweging nooit aan zijn leden goed uitgelegd. Er is bovendien een geweldige nivellering aan de gang, dat wil zeggen de hoge inkomens, die gaan er een klein beetje op vooruit, of helemaal niet. En de lage inkomens gaan er veel op vooruit. De allerlaagste inkomens stijgen het allersterkst, dat heet nivellering. Dat proces, dat wordt door de vakbeweging voorgestaan.

En dat is heel goed, dat is prima. Maar de vakbeweging, die laat na. Om aan de mensen uit te leggen dat dit proces, dat het aan de gang is, dat de regeringspolitiek succes heeft g…

En dat is heel goed, dat is prima. Maar de vakbeweging, die laat na. Om aan de mensen uit te leggen dat dit proces, dat het aan de gang is, dat de regeringspolitiek succes heeft gehad. Dat er onder het kabinet in de Uyl enorm veel bereikt is. En niet alleen onder het kabinet in de Uyl, ook onder de vorige kabinetten is dat gebeurd. Want het maakt voor de nivellering niet zo verschrikkelijk veel verschil, hoor, wie er aan het bewind is. Dat proces zet zich door. De vakbeweging heeft systematisch nagelaten om aan de mensen uit te leggen dat de nivellering in Nederland al decennia aan de gang is. De mensen geloven dat niet. Wat krijg je nou? Je krijgt de volgende situatie. De arbeiders in Nederland die geloven dat de rijken steeds rijker worden, de armen steeds armer. Hoe komen ze op dat absurde idee? Want het is helemaal niet waar. Hoe komen ze aan dat idee? Ja, doordat de vakbeweging in zijn blaadjes en in kranten die met de vakbeweging annex zijn, zoals de Volkskrant, voortdurend... Ik wil niet zeggen dat het mensen voorliegt, want zo erg is het niet, hoor. Ik bedoel, de echte feiten kan je altijd wel ergens vinden. Maar voortdurend toch zacht de druk uitoefent van mensen, jullie komen er om te kort, de lonen worden bedreigd, de lonen aan de ketting en de winsten vrij. Wat er gebeurd is, is de reële lonen stijgen, stijgen, stijgen, jaar in, jaar uit. En de winsten in Nederland gaan achteruit. Sinds 1963 zijn de winsten in Nederland alsmaar achteruit gegaan.

Spreek ik nog niet eens over de obligatiehouder, wat daarmee gebeurd is. Die krijgt helemaal niks. Die krijgt 10% rente, maar intussen gaat zijn kapitaal door de prijs stijgen met…

Spreek ik nog niet eens over de obligatiehouder, wat daarmee gebeurd is. Die krijgt helemaal niks. Die krijgt 10% rente, maar intussen gaat zijn kapitaal door de prijs stijgen met 10% achteruit. Dus de reële rente is nul. De obligatiehouder zit al 10 jaar lang volledig op de nullijn. Of negatief. Kijk, dat zijn feiten. Kun je je eens enkele keer goed vinden, kun je je niet goed vinden, daar heb ik het niet over. Maar het zijn feiten. En wat de vakbeweging nalaat, dat is de mensen de feiten uitleggen.

Wij hebben enig onderzoek gedaan naar een nivellering over een lange periode.

Wij hebben enig onderzoek gedaan naar een nivellering over een lange periode.

Wij hebben 1938 genomen. En dat vergelijkt, vergeleken met 1976.

Wij hebben 1938 genomen. En dat vergelijkt, vergeleken met 1976.

Je kunt voor die nivellering allerlei maatstaven gebruiken. Sommige zijn geleerd en ingewikkeld. Andere maatstaven zijn heel eenvoudig. Ik zal u een eenvoudige maatstaf noemen, om…

Je kunt voor die nivellering allerlei maatstaven gebruiken. Sommige zijn geleerd en ingewikkeld. Andere maatstaven zijn heel eenvoudig. Ik zal u een eenvoudige maatstaf noemen, om u te laten zien wat er gebeurd is. Een referendaris, dat is een ambtenaar die een precies gedefinieerde plaats heeft in de salarisschalen. En die had je in 1938 en die heb je nou nog. Dus dat kan je vergelijken. In het jaar 1938 verdiende een referendaris ten departement, een deftige man, 5000 gulden per jaar ongeveer. Een arbeider verdiende toen minder dan 1300 gulden per jaar. Dus een referendaris verdiende vier keer zoveel als een arbeider. Toch verdient een referendaris 50.000 gulden. De modale werknemer zoals die nou heet. Vroeger heette dat de eenvoudige werkman. 25.000 gulden, dus een referendaris verdient twee keer zoveel als een arbeider.

Voor de oorlog was het vier, nu is het twee keer zoveel.

Voor de oorlog was het vier, nu is het twee keer zoveel.

Nivellering dus met de helft.

Nivellering dus met de helft.

Datzelfde getal van 50%, dat dus de ongelijkheid is afgenomen met 50%, vind je terug in alle mogelijke maatstaven voor de inkomensverdeling. Je kunt hele geleerde dingen nemen zoa…

Datzelfde getal van 50%, dat dus de ongelijkheid is afgenomen met 50%, vind je terug in alle mogelijke maatstaven voor de inkomensverdeling. Je kunt hele geleerde dingen nemen zoals, nou dat heet dan de alfa van Pareto, dat is een ingewikkelde maatstaf. Of de coefficiënt van Tijl, dat is een nog veel geleerde maatstaf. Maar dat zijn allemaal dingen van mij. Waarmee je de inkomensongelijkheid in cijfers kunt uitdrukken. Wij hebben dus al die coefficiënten op een rijtje gezet. En we zien overal dat getal van 50% terugkomen. Sinds 1938 is de ongelijkheid gehalweerd in Nederland. Dan kun je zeggen, nou is lang geleden, we hebben ermee te maken, is voor de oorlog geweest. Dat spreekt nogal vanzelf. Nee, dit proces is continu doorgegaan. Als je vergelijkt bijvoorbeeld 1976 met de jaren 50. Dan zie je dat sindsdien nog weer een nivellering is opgetreden met 25%. Als je vergelijkt 1976 met 1970, wat in de laatste 6 jaar is gebeurd. Dan zie je altijd nog weer een nivellering van een procent of 10, 15. Dat proces is een zich doorzettend proces van afneming van de ongelijkheid. En dat moeten de mensen weten. Als de mensen dit wisten, dan zouden ze naar mijn mening anders denken over de loonpolitiek van vandaag. Een sterk voorbeeld is verleden jaar. Het jaar 1975 was een slecht jaar in Nederland, dat is bekend. Toen is namelijk het totale inkomen wat we met zijn allen te verdelen hadden. Dat is niet toegenomen, maar dat is eerder een beetje afgenomen. Maar het reëel besteedbare inkomen van de modale arbeider is toegenomen. Met 2,5% reëel besteedbaar. Het inkomen van de laagste loontrekkers is toegenomen met 3,5%. Dan zie je weer duidelijk de nivellering in het jaar 1975, een slecht jaar. Toen hebben de mensen er nog altijd, de gewone man heeft er nog altijd een stuk reëel besteedbaar inkomen bij gekregen. Wat groter is naarmate het inkomen lager is. Helemaal aan de top, hogere ambtenaren. Die zijn erop achteruit gegaan reëel. Dat moet ook volgens mij, dat is prima. Maar de mens

Absurd, surrealistisch. Komt alleen door een gebrek aan informatie. De mensen weten niet wat er in Nederland aan de hand is.

Absurd, surrealistisch. Komt alleen door een gebrek aan informatie. De mensen weten niet wat er in Nederland aan de hand is.

Als die informatie er nu wel in brede lagen van de bevolking zou zijn. Zouden dan de onderhandelingen over de loon en prijzen zoals die nu gevoerd worden. En zoals die nu in een s…

Als die informatie er nu wel in brede lagen van de bevolking zou zijn. Zouden dan de onderhandelingen over de loon en prijzen zoals die nu gevoerd worden. En zoals die nu in een soort jungle gevoerd worden zoals u net geschetst hebt. Zou die er heel anders moeten gaan uitzien?

Ik weet het niet zeker. Maar ik vermoed dat als de mensen goed wisten wat er aan de hand was. Dat het dan makkelijker zou zijn in Nederland. Weet u wat het grote verschil is tusse…

Ik weet het niet zeker. Maar ik vermoed dat als de mensen goed wisten wat er aan de hand was. Dat het dan makkelijker zou zijn in Nederland. Weet u wat het grote verschil is tussen communistische landen en kapitalistische landen. Een van de grote verschilpunten is dit. In communistische landen is iedereen ervan overtuigd dat de regering het beste met de mensen voor heeft.

Ik weet wel in Polen is dat nou even niet zo. Maar in het algemeen zegt men nou wat de regering doet dat zal wel goed zijn. Hoe komt dat? Omdat de regering systematisch propaganda…

Ik weet wel in Polen is dat nou even niet zo. Maar in het algemeen zegt men nou wat de regering doet dat zal wel goed zijn. Hoe komt dat? Omdat de regering systematisch propaganda maakt voor het feit. Jullie hebben zoveel meer gekregen, een nieuwe fabriek geopend. In de democratie is het precies het omgekeerde geval. In de democratie heb je oppositie.

De ene keer is de ene partij aan de regering en de andere keer is de andere partij aan de regering.

De ene keer is de ene partij aan de regering en de andere keer is de andere partij aan de regering.

Met als gevolg dat in de ene periode zegt men nou ja linkse partijen dat is niks. De andere keer zegt men rechtse partijen maken er een potje van. Kortom je maakt iedereen kwaad. …

Met als gevolg dat in de ene periode zegt men nou ja linkse partijen dat is niks. De andere keer zegt men rechtse partijen maken er een potje van. Kortom je maakt iedereen kwaad. Als je wilt weten of je in een democratie bent. Je landt ergens. Per parachute. En je wilt weten of je in een democratie of in een dictatuur leeft. Dan moet je aan mensen op straat vragen wat denk je van de regering. Als ze zeggen prima, prima.

Schitterende regering. Dan ben je in Hongarije.

Schitterende regering. Dan ben je in Hongarije.

Dan zegt die regering van ons. Eén grote bende. Daarmee in Frankrijk. Of je bent in Nederland.

Dan zegt die regering van ons. Eén grote bende. Daarmee in Frankrijk. Of je bent in Nederland.

En dat is wat ik bedoel. De regering en de vakbonden en iedereen die dus belang heeft. Bij reële inkomensstijgingen en bij nivellering. Die vertellen de mensen niet dat er in Ned…

En dat is wat ik bedoel. De regering en de vakbonden en iedereen die dus belang heeft. Bij reële inkomensstijgingen en bij nivellering. Die vertellen de mensen niet dat er in Nederland zeer veel bereikt is. Men maakt systematisch de mensen ontevreden. Ja en dat wreekt zich. Ik dacht dus inderdaad dat loononderhandelingen. In het algemeen de hele inkomenspolitiek. Dat die veel makkelijker zouden liggen. Wanneer de mensen beter van de feiten op de hoogte waren.